“تقيه” را سپر دفاعي و به عبارت بهتر “حفاظ امنيتي” و عامل صيانت و نگهداري خوانده اند.آنجا كه شرايط سياسي و فرهنگي در محيطي كه زندگي مي كنيد آنقدر سنگين ،خشن و استبدادي است كه ظرفيت پذيرش حقيقت را ندارند و آشكار كردن اعتقاد خطر جاني دارد،بايد تا فراهم شدن زمينه از حفاظ امنيتي تقيه استفاده نموده و چيزي از اعتقاد خود را كه موجب خطر جاني شود آشكار نكنيد.
در قرآن كريم در چند آيه صريح يا ضمنى به تقيه اشاره شده است. يكى از اين آيات آيه ٢٨سوره آل عمران است: (لاَ يَتَّخِدِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مَن يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللّهِ فِيْ شَيْء إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللّهُ نَفْسَهُ وَ إِلَى اللّهِ الْمَصِيرُ ؛ افراد با ايمان نبايد به جاى مؤمنان ، كافران را دوست و سرپرست خود انتخاب كنند و هركس چنين كند، هيچ رابطه اى با خدا ندارد_ و پيوند او به كلى با خدا گسسته مى شود_ مگر اين كه از آن ها «تقيه» كنيد. خداوند شمارا از نافرمانى خويش بيم مى دهد و بازگشت شما به سوى خداست)كه عبارت«إِلاَّ أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ، دلالت بر«تقيه» دارد[ ١].. همچنين در آيه ١٠٦ سوره نحل مي خوانيم: (مَن كَفَرَ بِاللّهِ مِن بَعدِ ايمانِهِ اِلاّ مَن اُكرِهَ و قَلبُهُ مُطمـَئِنٌّ بِالايمانِ ولـكِن مَن شَرَحَ بِالكُفرِ صَدرًا فَعَلَيهِم غَضَبٌ مِنَ اللّهِ ولَهُم عَذابٌ عَظيم؛ هر كس پس از ايمان آوردن خود، به خدا كفر ورزد [عذابى سخت خواهد داشت]مگر آن كس كه مجبور شده [ولى]قلبش به ايمان اطمينان دارد. ليكن هر كه سينه اش به كفر گشاده گردد خشم خدا بر آنان است و برايشان عذابى بزرگ خواهد بود) كه اين آيه درباره عمّار است كه در برابر شكنجه مشركان مكّه از روى تقيه، به ظاهر از پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) برگشت و بعد از اين عمل خود اندوهگين شد اما بعد از اين كه پيامبر با خبر شدند فرمودند: «برگشت عمار ظاهرى بوده است و ايمان با گوشت و خون او آميخته است.»[ ٢]] آيات ديگرى نيز به طور ضمنى يا صريح به تقيه و كتمان عقيده اشاره دارد همچون: (آل عمران/٢٨)؛ (صافات/٨٩)؛ (انبياء/٦٣) و (يوسف/٧٠)
بر خلاف آنچه افراد ناآگاه مى پندارند تقيه ـ البته در موارد خاص خود، نه در همه جا ـ نه نشانه ضعف است و نه ترس از انبوه دشمن و نه تسليم در برابر فشار، بلكه تقيه يك نوع تاكتيك حساب شده براى حفظ نيروهاى انسانى و هدر ندادن افراد مؤمن محسوب مى شود چنانكه استتار و مكتوم ماندن هدف متأثر از اين شيوه است. به همين دليل تقيه قبل از آن كه يك برنامه اسلامى باشد يك روش عقلانى و منطقى براى همه انسان هايى است كه براي استقرار هدف خود متناسب با شرايط محيطي برنامه ريزي حكيمانه مي كنند.
در كتب حديثي شيعه، احاديث بسيارى در جواز و ضرورت تقيه نقل شده است.[٣]
امام صادق(عليه السلام) مى فرمايد: تقيه سپر و وسيله حفظ مؤمن است.[٤]آن حضرت تقيه را يك حكم دايمى و براى همه اعصار و قرون مى دانند نه موقتى و مختص به زمان خاص و لذا فرمود: تقيه امر واجبى است ترك آن تا قيام امام عصر ارواحنا فداه جايز نيست وهر كس تقيه را قبل از قيام قائم ما ترك نمايد از ما نيست. و اگر مى بينيم در احاديث اسلامى، تقيه نشانه دين و علامت ايمان و نه قسمت از مجموع ده قسمت دين شمرده شده است به همين سبب است.[٥]
انسان منتظر در غيبت مولايش،با يك برنامه ريزي حكيمانه و متناسب با محيط،مخاطبان،شرايط اجتماعي و ترفندهاي دشمنان و نيز قابليت پذيرش مردم ، بدون فراموش كردن حفاظ امنيتي براي حفظ نيروها و نيز تأثيرگذاري به اصطلاح “چراغ خاموش” در محيط هاي نا آماده و دشوار، اقدام بجا و مؤثر دارد.
___________________________________________
[١]. ر.ك: الميزان فى تفسير القرآن ، ج ٣ ص ١٥٣؛ التبيان فى تفسير القرآن ، ج ٢، ص ٤٣٥ و … .
[٢]. الميزان، ج 3 ، ص ١٥٣؛ تبيان، ج ٦ ، ص ٤٢٨؛ مجمع البيان، ج ٦ ، ص ٥٩٨.
[٣]. ر.ك: بحارالانوار، ج ٧٥
[٤]. وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملى، ج ١٦، ص ٢٠٥.
[٥].مرحوم شيخ حر عاملى در وسايل الشيعه از مجموع ١٤٤ روايتى كه درجلد ١١ در بحث “امر بالمعروف و نهى عن المنكر” ذكر نموده ٨٣ روايت اختصاص به بيان تقيه دارد كه بخشى از عناوين بحث را «باب وجوب التقيه» و بخشى را نيز «باب جواز التقيه» نامگذارى نموده است.مي توان سخنان ائمه را اينطور خلاصه نمود:
تقيه دين خداست و سوگند به خدا كه تقيه «من دين الله» است.تقيه دين من و دين پدران من است و كسى كه تقيه نورزد دين ندارد.تقيه سپر مومن و حرز و پناهگاه اوست. تقيه جزء سنت حضرت ابراهيم خليل الرحمن است. كسى كه تقيه نورزد خير و ايمان ندارد.تقيه پناهگاه محكم و سدى بين مومن و دشمنان اوست.تارك تقيه مثل تارك نماز است….