حق والدين

قرآن به بعضى مصاديق رعايت حقوق والدين اشاره مى كند؛ از جمله اين توصيه ها،رسيدگى خاص به آنها در دوران كهنسالى است .توصیه قرآنى اين است كه در دوران پيرى و ضعف والدين، نه تنها از درشت‌گویى و بدرفتارى با آنان بپرهیزند بلکه در مقابل آنها فروتنى و خضوع نمایند و در ازاى سختی‌هایى که والدین از روى مهربانى و رحمت براى رشد و تربیت آنان متحمل شده‌اند، در زمان حیات و پس از مرگشان در حق ایشان دعا کنند و از خدا بخواهند که آنان را مشمول رحمت خویش قرار دهد٥؛ چنانکه انبیاى پیشین همواره در حق پدر و مادر خویش دعا می‌کردند. همچنين به فرزندان توصیه شده است که حقوق مالى و اقتصادى والدین را رعایت کنند. فرزندان باید از اموالشان به پدر و مادر انفاق کنند و در وصیت و ارث سهم والدین را، آن‌گونه که دستور داده شده است، در نظر بگیرند.حتى اگر والدین بخواهند فرزندانشان را به شرك وادارند،فقط در اين موضوع فرمان بردارى از آنها ملغى مى شود اما همچنان موظف‌ اند با پدر و مادر خویش مدارا و خوش‌رفتارى کنند.پيامبر اكرم(ص)، مادر رضاعی خود را بسیار بزرگ می‌داشت همچنین بیان مشهور پیامبر مبنی بر اینکه «بهشت زیر پای مادر است٧» حاکی از حرمت خاص مادر و تأثیر رعایت احوال او در کسب رضای الهی است. حتی، بنابر بعضی روایات، نیکی به مادر به منزله کفّاره گناهان پیشین است٨. امام سجاد(ع) در رسالة الحقوق سختی هایی را که مادر از آغاز حمل تا رشد فرزند متحمل شده، حق مادر بر فرزند برشمرده و او را به قدرشناسی از زحمات مادر امر کرده است. در مقابل، پدر را اصل فرزند و حقِ هستی و حیات را از او دانسته است٩. رعایت آداب معاشرت هم از دیگر حقوق ایشان است، مانند اینکه فرزند باید هم‌نشین نیکویی برای آنان باشد، ایشان را به نام نخواند، جلوتر از آنان راه نرود و پیش از ایشان و نیز پشت به آنان ننشیند١٠؛ و چنانچه او را بخوانند، به سرعت اجابت کند، حتی اگر در نماز باشد١١. همچنین اگر رفتار و گفتار آن دو برخلاف میل او بود، از روی ترش کردن یا دشنام دادن به آنان و حتی گفتن «اُف»، که کمترین مرتبه ناسپاسی نسبت به والدین است، بپرهیزد١٢، زیرا اندوهگین کردن ایشان از مصادیق عقوق(حق ناشناسي) آنان است١٣…

حفظ حریم خصوصی پدر و مادر١٤ ؛ فروتنی کامل در برابر آنان در قول و رفتار ١٥؛ سپاسگزاری از ایشان، دعا در حق آنان و یاری دادنشان در امور خیر نیز از دیگر حقوق پدر و مادر است.به علاوه، به فرزندان سفارش شده است پس از مرگ والدین نیز به ایشان احسان کنند ، از جمله با اموری چون طلب آمرزش، قرائت قرآن، پرداخت صدقه، پرداخت دیون مالی و دیگر تعهدات، صله رحم با نزدیکان و احترام به دوستان والدین و ارتباط با آنان و نیز به جای آوردن نماز، روزه و حج از جانب والدین ،حتی در کتابهای فقهی به‌جای آوردن قضای نماز و روزه پدر بر پسر بزرگ او واجب شده‌است .در صحیفه سجادیه (دعای ٢٤) مجموعه کاملی از وظایف فرزند در قبال والدین در قالب دعا آمده است .بنابر روایات، کسی که به والدین خود نیکی می‌کند، به بهشت وارد می‌شود و همه نیکی هایی که به نیابت از والدین انجام می‌دهد و حتی بیش از آن، برای او ثبت می‌شود. همچنین نیکی به والدین، مرگ انسان را به تأخیر می‌اندازد و موجب طول عمر و بسیاریِ رزق می‌شود و سختی مرگ را آسان می‌گرداند . برای نگاه محبت‌آمیز فرزند به پدر و مادر، ثواب حج  و برای نگاه رضایت مندانه والدین به فرزند، پاداشی همچون آزاد کردن بنده از جانب فرزند ذکر شده است. در مقابل، عقوق(حق ناشناسى)والدین ، گناه كبيره و موجب محرومیت از بهشت ، لعن خدا و سلب توجه و رحمت و نعمت خدا می‌شود١٥…