خداوند همه مومنان را برادر خوانده و فرموده:”مؤمنان با يكديگر برادرند١”؛ اين برادرى در سايه ايمان پديد آمده و خداوند،خود الفت بين دلها را انجام داده است:”به يادآوريد نعمت خدا را هنگامى كه با هم دشمن بوديد، پس خداوند بين دل هاى شما الفت و مهر برقرار نمود و بدينگونه با نعمت الاهى، برادران يكديگر شديد٢”.در مورد مشركان پيمان شكن نيز فرمود:”اگر توبه کردند [يعنى از شرك و بت پرستى پشيمان شدند و اسلام آوردند]و نماز بپا داشتند و زکات دادند در این صورت برادران دینی شما هستند٣” و با انها مانند سایر برادران مؤمن خود رفتار کنید.پیامبر اکرم (ص) بعد از تلاوت آیه «انّما المؤ منون اخوة» فرمودند: تمام افراد مسلمین برادر و برابرند و خون و جان همه آنها در یک سطح و مساوی با هم است و هر گونه تعهد و پیمانی که یک فرد از مسلمانان با کفار داشته باشد از نظر همگی محترم است اگر چه آن یک فرد از نظر موقعیت اجتماعی و یا مالی در سطح پائینتری باشد؛ و همه آنها در برابر دشمنان ،دست واحدى هستند.٤…
اين برادرى؛ برادری ایمانی است که بر پايه ايمان به خدا بنا شده و تا آخرت نیز تداوم دارد: “برادران در بهشت بر تخت هائى مقابل هم قرار دارند٥”؛ این ارتباط عاطفی سبب میشود به یکدیگر نهتنها ستم نکرده؛ بلکه به هم یاری رسانند؛ عیبپوش هم باشند؛ از خطاهای هم درگذرند، و برای یکدیگر آمرزش طلبند و برای برادران دینیِ پیش از خود دعا كنند و بخشش و صفای دل بخواهند٦.اگر هم بين برادران ،نزاع و درگيرى پيش آمد،پيشقدم صلح شوند: “مؤمنان برادر یکدیگرند؛ پس دو برادر خود را صلح و آشتی دهید و تقوای الهی پیشه کنید، باشد که مشمول رحمت او شوید!٧”.اُخوّت در ميان زنان مؤمنه نيز هست، چنانكه تعبير اخوت در مورد زنان نيز در قرآن به كار رفته است:”و اگر مردان و زنانى باشند برادران يكديگر”(وان كانوا اِخوَة رجالاً و نساءً٨).حفظ و تداوم برادرى چنان مهم است كه در روايات از كسانى كه برادران دينى خود را رها مىكنند به شدت انتقاد شده است تا آنجا كه سفارش شده است كه اگر برادران از تو فاصله گرفتند تو با آنان رفت و آمد داشته باش(صِلْ مَن قَطَعك)٩…
پيامبر(ص)در مورد حقوق برادران ايمانى فرمود:”مؤمن بر مؤمن از جانب خدا هفت حق واجب دارد: ۱- احترام: او را در چشم خود، بالا مرتبه ببیند. ۲- محبت: از عمق دل او را دوست داشته باشد. ۳- مواسات: در مال و اموال خود با او شریک باشد. ۴- حمایت: در مقابل غیبت و بدگوئی دیگران از او حمایت کند. ۵- عیادت: در زمان بیماریش از او عیادت کند. ۶- تشییع: در تشییع جنازه مؤمن، شرکت کند. ۷- یاد خیر: پس از مردن مؤمن، جز به خوبی از او یاد نکند١٠”. یکی از یاران امام صادق(ع) از حق مومن بر مومن پرسید. امام فرمود:” آسانترین حق این است که آنچه برای خود میخواهی برای او نیز بخواهی و آنچه برای خود بد میدانی برای او نیز بد بدانی؛ برای برطرف کردن نیازهای او تلاش و رضایت او را جلب کنی، امر و خواسته او را اطاعت نمائی؛ به او با جان، مال، دست، پا و زبانت کمک کنی؛ چشم و راهنما و آئینه و پیراهنش باشی؛ طوری نباشد که تو سیر باشی و او گرسنه، تو پوشیده باشی و او برهنه و…١١
اما معرفى بهترين برادران:پیامبر(ص): “بهترين برادران كسى است كه تو را در كارهاى آخرت يارى رساند١٢”و” عيب هايتان را به شما اهدا كند١٣”.امير مومنان(ع): “بهترين برادر آن است كه در نصيحت و ارشاد كمتر ملاحظه كند١٤”؛” در راه حق، بر تو زياد خشم گيرد١٥”؛” با مال خويش تو را يارى رساند و بهتر از او كسى است كه تو را از ديگرى بىنياز سازد١٦”؛” دوستىاش براى خدا باشد١٧؛” چون او را از دست دهى، دوست نداشته باشى پس از او زنده بمانى١٨”؛” براى انجام كارهاى نيك بشتابد و تو را نيز به نيكوكارى بكشاند و به نيكى فرمانت دهد و در آن يارىات دهد١٩”؛” با راستگويى خود، تو را به راستگويى فراخواند و با نيكوكارى اش تو را به بهترين كارها دعوت كند٢٠”…در معرفى بدترين برادر هم امير مومنان(ع)فرمود:” بدترين برادر آن است كه مايه رنج و زحمت آدمى باشد٢١”( شَرُّ الإخْوانِ مَن تُكُلِّفَ لَهُ)؛امام صادق(ع) هم فرمود:”بدترین برادر آنست كه معصيت و نافرمانى خدا را در پيش تو آراسته جلوه دهد٢٢”…
—————————–
١.حجرات/١٠.
٢.آل عمران/١٠٣.
٣.توبه/١١.
٤.بحارالانوار،ج٦٧،ص٢٤٢.
٥.حجر/٤٧.
٦.حشر/١٠.
٧.حجرات/١٠
٨.نساء/١٧٦.
٩.بحارالانوار،ج٦٨،ص٤٢٣.
١٠و١١.همان،ج٧١،ص٢٢١و٢٢٢.
١٢و١٣.تنبيه الخواطر، ج٢، ص١٢٣.
١٤تا٢٠:غررالحكم،ص٤١٥تا٤٢٣.
٢١.بحارالانوار،ج٧١،ص١٦٥.
٢٢.همان.ص١٩١.