پيوند و ازدواج،امرى ستوده و توصيه شده است و جدايي و طلاق امرى مكروه و از روى ناگزيرى است؛اما به هرحال اگر شرايطى پيش آيد كه جز طلاق راهى نباشد بايد اصول تعيين شده،حق و حقوق بانوان به طور كامل از سوى شوهران ادا شود.قرآن كريم،مى فرمايد:اگر طلاق در شرايطى باشد كه هنوز آميزشى صورت نگرفته و مهريه اى معين نشده است،حكم خدا اين است:” آنها را (با هدیهای مناسب،) بهره مند سازید! آن کس که توانایی دارد، به اندازه تواناییش، و آن کس که تنگدست است، به اندازه خودش، هدیهای شایسته بدهد! و این بر نیکوکاران، الزامی است١”.اما در شرايطى كه طرفين مدتى با هم زندگى كرده و بعد تصميم به طلاق گرفته اند،قرآن مى فرمايد:”و هنگامی که زنان را طلاق دادید، و به آخرین روزهای «عِدّه»٢ رسیدند، یا به طرز صحیحی آنها را نگاه دارید (و آشتی کنید)، و یا به طرز پسندیدهای آنها را رها سازید! و هیچ گاه به خاطر زیان رساندن و تعدی کردن، آنها را نگاه ندارید! و کسی که چنین کند، به خویشتن ستم کرده است. آیات خدا را به استهزا نگیرید و به یاد بیاورید نعمت خدا را بر خود و کتاب آسمانی و علم و دانشی که بر شما نازل کرده، و شما را با آن، پند میدهد و تقوى پيشه كنيد و بدانید خداوند از هر چیزی آگاه است٣”…
در مورد طلاق رجعى(كه زوجين پس از طلاق دوباره به هم رجوع مى نمايند)مى فرمايد: طلاق، (طلاقی که رجوع و بازگشت دارد،) دو مرتبه است؛ (و در هر مرتبه،) باید به طور شایسته همسر خود را نگاهداری کند (و آشتی نماید)، یا با نیکی او را رها سازد (و از او جدا شود). و برای شما حلال نیست که چیزی از آنچه به آنها دادهاید، پس بگیرید؛ مگر اینکه دو همسر، بترسند که حدود الهی را برپا ندارند. اگر بترسید که حدود الهی را رعایت نکنند، مانعی برای آنها نیست که زن، فدیه و عوضی بپردازد (و طلاق بگیرد). اینها حدود و مرزهای الهی است؛ از آن، تجاوز نکنید! و هر کس از آن تجاوز کند، ستمگر است٤”.يعنى تا دو مرتبه طلاق و رجوع صحیح است؛ اما اگر برای بار سوم طلاق انجام گیرد، دیگر حقی برای رجوع نیست٥.اگر زنان مطلقه باردار باشند هزینه نگاهداری و شیر دادن نوزادان، برعهده پدراست:” و اگر باردار باشند، نفقه آنها را بپردازید تا وضع حمل کنند؛ و اگر برای شما (فرزند را) شیر میدهند، پاداش آنها را بپردازید؛ و با همسرتان مشاوره شایسته انجام دهید؛ و اگر به توافق نرسیدید، دیگری (دايه) شیردادن آن بچه را بر عهده گیرد٦”. در هرحال،رعایت حقوق فرزند و مصالح و منافع او،در طلاق لازم است…
نكاتى ديگر در اين موضوع:هنگام اجرای طلاق، در حضور دو شاهد عادل واجب است(“و چون عده آنها سرآمد، آنها را بطرز شایستهای نگه دارید یا بطرز شایستهای از آنان جدا شوید؛ و دو مرد عادل از خودتان را گواه گیرید؛ و شهادت را برای خدا برپا دارید؛ این چیزی است که مؤمنان به خدا و روز قیامت به آن اندرز داده میشوند! و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم میکند”)٧؛ کتمان بارداری و طُهر (پاكى بعد از حيض) از جانب زن، در هنگام طلاق حرام است٨؛ کتمان طلاق، از سوی شوهر حرام است(به این شكل که مردی همسرش را پنهانی طلاق دهد و این موضوع را از همسرش پنهان کند تا مبادا او با کسی ازدواج نمايد)٩؛ جدایی انداختن بین زن و شوهر، به وسیله سحر، نکوهیده و حرام و پيروى از شيطان است١٠.عدم تحقق چند طلاق، با اجرای یک یا چند صیغه، در یک مجلس و بدون رجوع امساک در بین طلاق ها كه از آیات استفاده میشود و نمى توان سه طلاق را در يك مجلس انجام داد زيرا صحت هر طلاقى به تحقق شروط آن از جمله عده است١١…
يك طلاق هم در مورد طلاق همسرى است كه مهريه اى براى او تعيين شده ولى آميزشى انجام نشده است:” و اگر آنان را، پیش از آن که با آنها تماس بگیرید و (آمیزش جنسی کنید) طلاق دهید، در حالی که مهری برای آنها تعیین کردهاید، (لازم است) نصف آنچه را تعیین کردهاید (به آنها بدهید) مگر اینکه آنها (حق خود را) ببخشند؛ يا آن کس که گره ازدواج به دست اوست، آن را ببخشد. و گذشت کردن شما (و بخشیدن تمام مهر به آنها) به پرهیزکاری نزدیکتر است، و گذشت و نیکوکاری را در میان خود فراموش نکنید، که خداوند به آنچه انجام میدهید، بیناست١٢”. در همه اين موارد تاكيد شده است كه جدائى با بهترين نحو انجام شود كه با عبارت “معروف” و “احسان” در آيات ذكر شده است:شايستگى و بخشش و نيكى…
—————————–
١.بقره/٢٣٦.
٢.”عدّه”،يك اصطلاح فقهی و به معنای مدت زمانی است که زن بعد از جدایی از همسرش نباید ازدواج مجدد کند. دوره زمانی عده بر اساس قانون مدنی سه ماه و ده روز است و انواع گوناگونی دارد از جمله عده وفات، عده طلاق، عده فسخ ازدواج و عده بذل مدت یا به اتمام رسیدن زمان ازدواج موقت. حکم عده نگه داشتن برگرفته از آیات قرآن است و ازدواج با یک زن در ایام عده باعث میشود زن و شوهر به یکدیگر حرام ابدی شوند و ازدواج آن ها برای همیشه باطل شود.بانوان در اين مدت (بعد از طلاق)،بايد در خانه شوهر بمانند و بعد خانه را ترك نمايند.
٣.بقره/٢٣١.
٤.بقره/٢٢٩.
٥.تفسير نمونه،مكارم شيرازى،ج٢،ص١٦٧.
٦.بقره/٢٣٣.
٧.طلاق/٢.
٨.بقره/٢٢٨.
٩.بقره/٢٣٢.ممجمع البيان،ج٢،ص٩٩.
١٠.بقره/١٠٢.
١١.بقره/٢٢٩.
١٢.بقره/٢٣٧.