آيا اگر كسى واجد والا منشى و نيك سيرتى آن هم در مقياسى بزرگ نمى بود،مى توانست چنين تحول عظيمى را در جهان به وجود آورده و آئينش پانزده قرن ادامه يافته و اكنون نزديك دو ميليارد پيرو داشته باشد؟! بيهوده نيست كه خدايش، او را اين گونه مى ستايد:” همانا تو داراى خُلق هاى عظيمى هستى”(إنّك لَعَلىٰ خُلُقٍ عظيم١)؛ خود او هم فرمود:”من براى به اتمام رساندن و كامل كردن كرامت هاى اخلاقى،برانگيخته شدم(انما بعثت لاتمم مكارم الاخلاق٢) ؛ زيرا تمام رسالت دين را مى توان در تعالى اخلاق،تعريف نمود…آنچه آن را اخلاق مى نامى، همان خوى و خصلت و صفات نفسانى و سيرت و منش آدميان است كه از ساختار درونى و باورهاشان سرچشمه مى گيرد.اگر چه امروز در فضاى ملتهب و دائم التغيير و مادى گرايانه امروز جهان،بسيارى از اين خصلت ها كمرنگ شده است، اما همچنان جوامع براى رسيدن به رشد معنوى و آرامش حقيقى نيازمند اين فضائل اند. چه كسي دوست ندارد فرزندش به صداقت،ادب،تواضع،عفو،احسان،صبر و…مزين باشد و هرگز به دروغ و دريدگى و تكبر و بخل و ظلم و ريا و…آلوده نشود؟!
بزرگ ترين مغالطه تاريخى بسيارى از بدكاران جهان اين بوده و هست كه وقتى پاى محاكمه آنان به پيش مى آمده ، بدكارى هاى خود را به طبيعت و خلقت خود نسبت داده و بهانه آورند كه ما بر اساس نوع آفرينش خود مجبور به انجام چنين كارهائى بوده ايم! و طلبكارانه بگويند:”پروردگارا، ناهنجاری درونی بر ما چیره گشت تا مردمی گمراه شویم!”(ربَّنا غلبت علینا شقوتنا وکُنّا قوماًضالّین٣). هركس به وجدان خود مراجعه كند مى يابد اين مغالطه،باطل است و اين خود او بوده كه اختياراً راه بدى را انتخاب و اختيار نموده و مسئول رفتارهاى خود است و گناه خود را به گردن ديگرى انداختن، راه به جائى نمى برد.منطق قرآن بر آن است که انسانها در اصل آفرینش از یک گوهر آفريده شده و استعدادها و نیروهای سازنده در همه انسان ها وجود داشته و هدف از خلقت، تهذیب و تربیت انسان است. وسائل رسیدن به این هدف نیز برای همه فراهم شده و این با خود اوست که از آن چگونه بهره مند شود…
خداوند به انسان قدرت اراده و اختیار داده و او را آزاد آفریده تا با خواست خود خوبی ها را انجام دهد و از بدی ها دوری گزیند و بدین سان شایستگی خود را در انتخاب اصلح نشان دهد. انسان مانند دیگر آفریده ها نیست که از روز نخست مدار چرخش او مشخص شده باشد، بلکه این خود انسان است که راه را برای خود انتخاب میکند و مسیر حیات خویش را مشخص میسازد.” براى انسان جز تلاش و سعى او،چيزى وجود ندارد”(و أن ليس للانسان الا ما سعى٤).از این رو، خداوند به انسان عقل و قدرت اندیشه داده، و دست او را در انتخاب اصلح باز گذارده تا بتواند استعداد و شایستگی خود را به فعلیت برساند و از این راه، مقام خلافت الهی را، که در حوزه ابداع و سازندگی اوست، جلوهگر سازد و امانت خداوندی را که در فطرت او به ودیعت نهاده شده، تحقق بخشد. دين و پيامبران نيز به درخواست خود او به يارى شتافتهاند تا کمک و مددکار او باشند و در گرداب حوادث او را یاری رسانند(و آتاكم من كل ما سألتموه٥)…
قرآن در همين رابطه به يارى انسان ها آمده تا يك حيات پاك را فراروى آنها قرار دهد و او را به طهارت باطنى راهنماىى نمايد:”خداوند،تکالیفی که براى شما تعيين نموده، نمیخواهد شما را به دشواری وا دارد، بلکه میخواهد شما را پاکیزه گرداند و پاک نگاه دارد و از این راه، عنایت خویش را بر شما بگستراند، باشد تا سپاسگزار باشید٦” و لذا پیامبري از میان خودشان برگزید، تا آیات الهی را بر آنان فرا خواند، و آنان را پاک سازد، و شریعت و حکمت بیاموزد و ايشان را تعليم دهد و تزكيه نمايد٧.نقش قرآن روشنگرى است همچون چراغ خانه تا واقعيت همه اشياء را در منظر شما،روشن كند تا بتوانيد با اراده خود،بهترين ها را برگزينيد.حيف است آن “حيات طيبه” اى كه براى ما تدارك نموده و ما را به آن فراخوانده و آنچه را كه موجب يك زندگى پاك است، نشناسيم و بعد افسوس خوريم كه چرا دعوت به آنچه موجب حيات جاودان ما بوده وانهاده و بدفرجام شده ايم و دعوت او را اجابت نكرده باشيم(یا ایها الذین آمنوا استجیبوا للّه وللرسول إذا دعاکم لما یحییکم٨)…پس روكنيم به هدايت هاى قرآنى براى رسيدن به يك حيات طيبه، يك زندگى پاك…
————————–
١.قلم/٤.
٢.مجمع البيان طبرسى،ج١٠،ص٣٣٣.
٣.مومنون/١٠٦.
٤.نجم/٣٩.
٥.ابراهيم/٣٤.
٦.مائده/٦.
٧.جمعه/٢.
٨.انفال/٢٤.