“فرشتگان در آستانه بهشت به استقبال صابران می آیند و به آنها می گویند:سلام بر شما به خاطر صبر و استقامت تان، که سرانجام چه نیکو منزلگاهی یافتید”(سَلامٌ عَلَیکمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ١)؛ “آنگاه صابران پاداش بي شمار خود را دريافت مى كنند”(إِنَّما یوَفَّی الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیرِ حِسابٍ٢).صابران كيانند و منظور از صبر چيست؟ :منظور از “صبر” همان استقامت در برابر مشکلات و حوادث گوناگون است که نقطه مقابل آن،بى تابى و “جزع”به معنای از دست دادن مقاومت و تسلیم شدن در برابر مشکلات است.در قرآن كريم،در حدود صد آیه از صبر سخن به میان آمده و هیچ یک از فضایل انسانی به این اندازه مورد تأکید قرار نگرفته است. این نشان می دهد که قرآن برای صبر اهمیت ویژه و برای صابران اجر فراوانی قائل شده است كه مى فرمايد پاداش آنان بي شمار و بيرون از حساب است و هنگامى كه بخواهند بخاط اين ويژگى وارد بهشت شوند فرشتگان به استقبال شان مى آيند و بر آنان درود و سلام مى گويند…
بى صبرى يا کم صبری مانع رشد و کمال است. انسان هاى کم حوصله، کارها را ناقص و ناتمام می گذارند و دائما از این شاخه به آن شاخه می پرند و در نتیجه هیچ کاری را کامل انجام نمی دهند؛اما انسان هاى صبور در اثر مداومت و صبر و حوصله زیاد، ترقی می کنند. اگر صبر و حوصله باشد، كم استعدادترین افراد هم می توانند به هدف برسند.افراد سست اراده و کم حوصله بسیار زود از میدان حوادث می گریزند، یا در برابر حجم مشکلات زانو می زنند. نه دنیا را بدون صبر و استقامت به انسان می دهند، نه آخرت را! خداوند از مؤمنان خواسته است که صبر پیشه کنند و یکدیگر را به صبر دعوت نمايند٣ و از صبر کمک بجویند٤.صبر،چنان نیرویی به انسان مى دهد که یک نفر را توانایی مقابله با بیست نفر و بیست نفر را توانایی مقابله با دویست نفر می بخشد٥.اميرمومنان، صبر را همان پيروزى يا پيروزى را نتيجه صبر تعريف مى نمايند(الصبر الظفر٦)و نيز”صبور،حتماً به نتيجه خواهد رسيد حتى اگر مدتى طول بكشد٧”…
براى آنكه درجه استقامت و صبرمان زياد شود در قرآن راه هايي فراروي ما نهاده است:نخست يادكرد صبورى پيامبران در سخت ترين شرايط و نيز تحمل شان در برابر آزارها و اذيت هاست:”فرستادگان ما را پیش از تو، چه بسیار تکذیب کردند، اما پیامبران ما در برابر تکذیب مردم صبر و استقامت پیش گرفتند و آن قدر آزار دشمنان را تحمل کردند تا لحظه ای که یاری ما رسید٨” و از زبان پيامبران نقل مى كند كه:”چرا بر خداوند توکل نکنیم که همه راه و چاه زندگی را به ما نشان داده است؟ و حال که این طور است در برابر آزارهای شما صبورانه ایستادگی خواهیم کرد. زیرا می دانیم که هرکس بخواهد تکیه گاهی راستین داشته باشد، باید بر خداوند توکل کند٩”.خداوند به پيامبرش هم توصيه مى كند:”صبور باش مانند پیامبران اولواالعزم و بر كارشان تعجیل مکن(فَاصْبِرْ کما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ١٠).راهكار ديگر يارى خواستن از خدا و دعا كردن براى ازدياد صبر است:
خدايا! به ما صبر عنايت كن و ما را ثابت قدم بدار و بر کافران پيروز فرما(رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَینا صَبْراً وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ١١)…
ديگر،كمك گرفتن از نماز است كه همسنگ صبر آمده و در سوره بقره دوبار توصيه شده است:”از صبر و نماز کمک بجویید كه خدا با صابران است”(اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ١٢).ديگر،گفتن “إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ راجِعُونَ”،در هنگام وارد شدن مصيبت است؛ام سلمه یکی از همسران پیامبر اکرم (ص)گوید:از آن حضرت شنیدم که فرمود: هر بنده ای که به هنگام پیشامد مصیبت اين آيه را بخواند و بگويد خداوندا! به من عوض این محرومیت را بده و بهتر و بالاتر از آن چه از دستم رفته است به من عنایت فرما) خداوند پاداش کامل به او عنایت فرماید و بهتر از آنچه از دستش رفته است، در همین دنیا به او ببخشاید. وقتی همسرم (ابوسلمه) از دنیا رفت، همین دعا را خواندم، اما هرگز باورم نمی شد که همسری بهتر از ابوسلمه پیدا کنم. خداوند از دست رفتن شوهرم را به بهترین وجهی جبران کرد و به همسری پیامبر گرامی اش درآمدم١٣.ديگر تمرين صبر و تلقين صبر به خويشتن است.هرگاه انسان در ظاهر، خود را به صفتی بیاراید، هرچند در باطن چنین نباشد، به تدریج در باطنش نفوذ کرده و به آن متخلق می گردد.پيامبر(ص)فرمود:”کسی که خود را به چهره صابران درآورد- و جزع و فزع را ترک گوید- خداوند روح صبر را به او می بخشد و او را مقاوم و نیرومند می سازد(مَن یتَصَبَّر یصبّره الله١٤)…
———————-
١.رعد/٢٤.
٢.زمر/١٠.
٣.آل عمران/٢٠٠.
٤.بقره/١٥٣.
٥.انفال/٦٠.
٦.غررالحكم،ح٢١٣.
٧.نهج البلاغه،حكمت١٥٣.
٨.انعام/٣٤.
٩.ابراهيم/١٢.
١٠.احقاف/٣٥.
١١.اعراف/١٢٦.
١٢.بقره/٤٥و١٥٣.
١٣.مسكن الفؤاد، ص٤٨و١١١.
١٤. ميزان الحكمه، ج٢،ح١٠١٣٨.