“چه کسی به پیمانش پای بندتر از خداست؟!”(وَ مَنْ أَوْفی بِعَهْدِهِ مِنَ اللّه١)؛وفاي به عهد آن چنان سترگ است كه خداوند در عمل به آن بر همه پيشي مى گيرد و مى فرمايد هيچكس از خدا،پاي بندتر بر وفاي به عهد نيست.آرى، خداوند هرگز پيمان شكنى نمى كند:(فَلَنْ یُخْلِفَ اللّهُ عَهْدَهُ٢؛پس مومنان نيز بايد رنگ خدائى گيرند و نقض پيمان نكنند و بر عهد و پيمان شان،وفادار باشند:”ای کسانی که ایمان آورده اید! به پیمان ها وفا کنید”(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ٣)؛و هنگام توصيف مومنان بیش از هر چیز، وفای به عهد و پیمان را در آنان،نام مى برد:”آنها کسانی هستند که به عهد الاهی وفا می کنند و پیمان را نمی شکنند(الَّذینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَ لا یَنْقُضُونَ الْمیثاقَ٤).وفاى به عهد را امرى فطرى شمرده اند زيرا از همان كودكى،هر قولى كه به آنها داده مى شود با سرشت پاك خود، وفاى به آن را لازم مى شمرند.نه خدا و نه مردم ،متخلفان از عهد و قول و پيمان را دوست نمى دارند…
هرگاه بنيان وفاى به عهد در جامعه اى سست شود، اساس روابط انسان ها هم فرو مى ريزد، لذا نقض عهد و پیمان شکنی از رذایل اخلاقی شمرده می شود و ضربات شکننده و جبران ناپذیری بر شخصیت و انسانیت فرد، وارد می سازد و در صحنه اجتماع هیچ چیز رسواتر از پیمان شکنی نیست. دولت و ملتی عزیز است که به تعهدات خود عمل کنند و آنها را محترم بشمارند.قرآن مى فرمايد:”به عهد الهی وفا کنید. این چیزی است که خداوند شما را به آن سفارش کرده است تا متذکر شوید”٥.و نیز می فرماید:”به پیمان های خود وفادار باشید زیرا از پیمان ها سؤال خواهد شد”(وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کانَ مَسْوءُلاً)٦.معلوم است نقض پيمان يك جرم محسوب مى شود كه در مورد كوتاهى نسبت به آن ،افراد بازخواست مى شوند! نمى شود مومنان آن را مهم نشمرند لذا قرآن مى فرمايد: “آنان (مومنان)كسانى هستند كه به امانت و قول و پيمان خود وفادارند”(وَ الَّذینَ هُمْ ِلأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ)٧. پيامبر (ص) فرمود:آن کس که به پیمان خود وفادار نیست، مسلمان نیست(لا دینَ، لِمَن لا عهدَ له)٨…
وفای به عهد، تنها در محدوده روابط داخلی مسلمانان خلاصه نمی شود، بلکه مسلمانان موظفند در برابر بیگانگان، کافران و دشمنان نیز به تعهدات خود پای بند باشند. قرآن مجید، بزرگ ترین دشمن اسلام را یهود و مشرکان می داند. آنجا که می فرماید:”با آنان که در نزدیکی مسجد الحرام پیمان بستید، تا آنان به پیمان خود وفادارند، شما نیز وفادار باشید. همانا خداوند پرهیزکاران را دوست می دارد”٩ ؛ اما”اگر آنان پیمان های خود را شکستند و در آیین شما طعن زدند،(و با شما به قتال برخاستند) سران کفر را بکشید. برای آنان پیمانی نیست. شاید آنان از روش خود برگردند”١٠.دشمن،به زعم خود پيمان عدم تعرض مى بندد،اما مخفيانه با ديگر دشمنان نقشه جنگ و قتال شما را تدارك مى كند و پيمان خود را نقض مى كند؛شما بايد هشيار باشيد و فريب نخوريد كه كشته خواهيد شد بلكه بايد پيشدستى كنيد و نگذاريد آن پيمان شكنان نقشه خود را عملى كنند لذا دستور مى دهد:”چرا با گروه پیمان شکن نبرد نمی کنید؟!”(أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْمًا نَکَثُوا أَیْمانَهُمْ)١١…
قرآن کریم یکی از این الگوهاى وفاى به عهد از پيامبران را اين گونه توصيف مى فرمايد:”اسماعیل را یاد کن، همانا که او در وعده اش راست گو و باوفا بود”(إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ)١٢. پيامبر(ص)فرمود:”آن كس كه به خدا و روز جزا ایمان دارد باید به وعده خود وفا كند”١٣و نيز:”نشانه منافق سه چیز است: دروغگویی، پیمان شكنی و خیانت در امانت”١٤.امیرمؤمنان(ع) در فرمان خود به مالك اشتر فرماندار مصر فرمود:” بپرهیز از این كه به مردم وعده بدهی و تخلّف كنی… زیرا (تخلف از وعده) موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان كه قرآن می فرماید: «نزد خدا بسیار گناه بگویید چیزی را كه به آن عمل نمی كنید…”١٥؛ امام صادق(ع)نيز فرمود:”مؤمن برادر مؤمن و مانند چشم و راهنمای اوست، به او خیانت نمی كند و ستم روا نمی دارد و او را فریب نمی دهد و به او وعده ای نمی دهد كه تخلّف كند”١٦…
————————
١.توبه/١١١.
٢.بقره/٨٠.
٣.مائده/١.
٤.رعد/٢٠.
٥.انعام/١٥٢.
٦.اسراء/٣٤.
٧.مومنون/٨.
٨.بحارالانوار،ج٧٢،ص٩٦.
٩.توبه/٧.
١٠.توبه/١٢.
١١.توبه/١٣.
١٢.مريم/٥٤.
١٣.اصول كافى،ج٢،ص٣٦٤.
١٤.المستطرف،ج١،ص١٩٨.
١٥.نهج البلاغه،نامه٥٣.
١٦.كافى،ج٢،ص١٦٦،حديث٣.