“تا بر آنچه از دست شما رفته حسرت نخورید و به آنچه به شما رسیده شادمان مباشید”(لِکیلا تَأسَوا عَلی مَا فَاتَکُمْ ولا تَفرَحوا بِما ءاتکُم١)؛يعنى اگر مالك همه دنيا شويد،مغرور نگرديد و آن را وسيله گناه نكنيد و اگر همه چيزتان را از دست داديد،اندوهگين نباشيد و حسرت نخوريد.اميرمومنان(ع) در تعريف زهد،همين آيه را خواندند و فرمودند: کسی که بر گذشته از دست رفته خود تأسف نخورد و بر آنچه در آينده خود بدان رسد،خوشحال نشود، او زاهد است”٢؛و نيز فرمود: “زاهد در دنیا کسی است که در مقابل حرام شکیبایی خود را از دست ندهد و در برابر نعمت های حلال، از شکرگزاری غافل نشود”٣؛ بنابراين ، زهد ،مطابق اين آيه،به معنای نداشتن مال و دارایی نیست؛ بلکه به معنای بیرغبتی نسبت به از دست دادن و به دست آوردن متاع دنیوی است.زهد در لغت به معانی «بیرغبت شدن، روی بازگردانیدن از چیزی، پارسایی و ترک دنیاست و در اصطلاح به معنای بیرغبتی و دل نبستن به ظاهر دنیا به خاطر بدست آوردن آخرت و خشنودی و رضوان خداوند میباشد٤…
بهره ورى از نعمتهای حلال دنیا به بهانه زهد،صحيح نيست.قرآن کریم میفرماید: “بگو: چه کسی زینتهای الهی را که برای بندگان خود آفریده و روزیهای پاکیزه را حرام کرده است؟”(قل من حرّم زینة الله التی اخرج لعباده و الطیّباتِ من الرزق٥)؛شخص زاهد سطحینگری به حضرت امام صادق (ع)که لباس زیبایی به تن داشت عرض کرد: پدرت علی علیهالسلام لباس ساده میپوشید، چرا شما لباس فاخر پوشیدهای؟ امام در پاسخ، اين آیه را تلاوت كرد٦.خداوند متعال به پیامبر اکرم(ص)در داستان توطئه دوتن از همسران او به خاطر حسادت نسبت به زينب بنت جحش، كه منجر به تصميم بر ننوشيدن عسل در منزل او گشت، در قرآن فرمود:” ای پیامبر! چرا چیزی را که خدا بر تو حلال کرده به خاطر جلب رضایت همسرانت بر خود حرام میکنی؟!”٧ كه با نزول اين آيات،توطئه آنها فاش شد و ماجرا پايان يافت…
همچنين در پوشيدن لباس مرتب و پاكيزه و خوشبو بودن هنگام رفتن به مسجد مى فرمايد: “زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید، که خداوند مسرفان را دوست نمیدارد”٨. يعنى تحریم زینتها و پرهیز از غذاها و روزیهای پاک و حلال نشانه زهد و پارسایی و مایه قرب الهی نیست؛ و اگر نعمتهای مشروع و حلال، بد بودند، خداوند آنها را خلق نمیکرد؛ بلکه زهد به معنای پرهیز از حرامهای الهی، دل نبستن به دنیا، نداشتن حرص، قانع بودن، اسراف و زیادهروی نکردن، و استفاده صحیح از نعمتها میباشد.
ضمناً نبايد فريب زرق و برق زندگى دنيوى كافران را خورد و دانست اين نعمت و موقعيت آنها براى آزمون آنهاست: “هرگز چشم خود را به نعمتهای مادی که به گروه هایی از آنها دادهایم میفکن، که اینها شکوفه های زندگی دنیاست و برای آن است که آنها را با آن بیازمائیم و روزی پروردگارت بهتر و پایدارتر است”٩؛ و نيز هشدار به اينكه نعمت ها و زينت هاى دنيوى گذراست و آنچه نزد خداست ماندنى است١٠…
امام صادق(ع)فرمود:”همه خوبیها در خانهای قرار گرفته و کلیدش زهد و بیرغبتی به دنیا قرار داده شده است”١١ و فرمود:”زاهد،سربلندی آخرت را بر محبت دنیا و ذکر و یاد خدا و آخرت را بر غفلت میگزیند و پیکرش در دنیاست و دلش در آخرت١٢”؛ اميرمومنان هم فرمود:هرگاه خداوند خیر بندهای را بخواهد او را به دنیا بی رغبت کرده و به دین آگاه و به عیبهای دنیا، بصیر میسازد و به هر کسی این خصلت ها داده شود، خیر دنیا و آخرت به او داده شده است”١٣؛ لذا پارسایی در دنیا، پوشیدن لباسی خشن و خوردن غذائى ناملایم نیست بلکه زهد، کوتاه کردن آرزوهاست؛بلكه زهد، ترک لذت گرایی هاست اما ترک زندگی و اجتماع نیست١٤.جبريل،زاهد را اينگونه براى پيامبر توصيف نمود: “زاهد آنچه را که آفریدگارش دوست دارد، دوست میدارد و آنچه را آفریدگارش ناخوش دارد، ناخوش میدارد و از حلال دنیا میپرهیزد و به حرام آن توجه نمیکند؛ زیرا که حلال آن حساب دارد و حرامش کیفر و همچنانکه به خودش رحم می كند، به همه مسلمانان نیز رحم میکند و همانگونه که از مردار بسیار بدبو دوری میکند از کلام بیجا نیز میپرهیزد و همچنانکه از آتش دوری میکند که مبادا او را فراگیرد از ریزه های دنیا نیز کناره میگیرد و آرزویش کوتاه است و مرگ را در برابر چشم خود دارد”١٥…
——————–
١.حديد/٢٣.
٢.میزان الحکمه، ج ۵، ص ۵۵.
٣.بحارالانوار، ج٦٧،ص٣١٣.
٤.لغت نامه دهخدا،ج٨،ص١١٤٧٧.
٥.اعراف/٣٢.
٦.میزان الحکمه، ج ۵، ص ۱۳۴.
٧.تحریم/ ۱.
٨.اعراف/٣١و٣٢.
٩.طه/١٣١.
١٠.قصص/٦٠.
١١.كافى،ج٢،ص١٣٠.
١٢.بحارالانوار،ج٦٧،ص٣١٥.
١٣.غررالحكم،ص٢٧٥.
١٤..بحارالانوار، ج١٦،ص١٢.
١٥.همان،ج٦٧،ص٣١٣.