از ديگر آيات و نصوص امامت در قرآن ، آيه تبليغ است. در اين آيه خداوند با تاكيدى استثنائى پيامبرش را مأمور مى كند كه موضوع جانشينى و امامت را به مردم ابلاغ نمايد؛ و چنان اين امر را بزرگ مى دارد كه مى فرمايد اگر اين ماموريت را انجام ندهى،رسالتت را به پايان نبرده اى! آيه چنين است:”اى پيامبر، آنچه را از جانب پروردگارت به تو نازل شده، ابلاغ كن؛ و اگر نكنى رسالتش را به انجام نرسانده‌اى و خدا تو را از [گزند] مردم نگاه مى‌دارد. بی گمان، خدا گروه كافران را هدايت نمى‌كند”(يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ۚ وَاللَّـهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّـهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ)١.اين آيه در حجة الوداع بر پيامبر(ص) نازل شد٢ و ايشان در ۱۸ ذی‌الحجه سال دهم هجری در محل غدير خم(بين مكه و مدينه) در جمع بزرگ حاجيان طى يك خطبه و سخنرانى تاريخى،ابلاغ نمود٣ و سپس جمله معروف”من كنت مولاه،فعليّ مولاه”(هركس من مولاي او هستم ،على مولاى اوست) را فرمود و از مردم خواست تا با او به عنوان جانشين بيعت كنند و مردم با آن حضرت بيعت كردند…
پیام اين آيه ،موضوع خلافت و وصایت امام علی(ع) است.عالمان شیعه با تکیه بر روایاتی از امامان و برخی از صحابه، شأن نزول آیه تبلیغ را واقعه غدیر و اعلام جانشینی امیرالمومنین(ع) اعلام نموده اند٤.به دليل بافت فكرى بعضي از اصحاب و نيز منافقان كه در صفوف مومنان بودند و دشمنى بعضى از آنان نسبت به على(ع)، پيامبر از ابلاغ جانشينى او به دليل مخالفت و كارشكنى آنان، نگرانى داشت اما پروردگارش با عبارت«”واللّهُ یعْصِمُکَ مِنَ الناس”(يعنى خدا تو را از شرّ بدخواهان نگاه خواهد داشت) از او رفع نگرانی کرد.تنى چند از منافقان به جانشینی پیامبر و ریاست بر جامعه طمع داشتند و دست یابی به خلافت و رياست و زخارف دنیا را در تصاحب جانشینی آن حضرت می‌دیدند و جانشین شدن امام علی (ع) آرزوهای آنها را بر باد می‌داد؛زيرا مى دانستند حضرت علی شخصیتی قاطع و انعطاف ناپذیر است و هرگز اجازه نخواهد داد كسى در بيت المال دست اندازى كند.آنها به بهانه شيخوخت ، على(ع) را كه در موقع وفات پيامبر جوانى ٣٣ ساله بود از حق خود محروم ساختند…
ماموريت الاهى پيامبر(ص) در تبليغ وصايت على(ع)در غدير خم بر اساس آيه تبليغ(يا ايهاالرسول بلّغ ما انزل اليك من ربّك)،يك رويداد مسلّم بود كه از سوي بسيارى از اصحاب پيامبر و تابعين و نيز خود امام مورد تاكيد واقع شد.علامه محقق عبدالحسين امينى در كتاب گرانسنگ الغدير،موضوع آيه تبليغ و رويداد غدير را از قول راويان مورد بررسى قرار مى دهد.وی یک صد و ده تن از اصحاب پيامبر را به ترتيب حروف الفباء نام می برد که حدیث غدیر را روایت کرده اند؛ سپس به نام هشتاد و چهار تابعی اشاره می نماید كه آنها نيز واقعه غدير را ذكر كرده اند؛ آنگاه طبقات راویان حدیث غدیر ـ از علما ـ را برمی شمارد. از علمای قرن دوم هجری تا قرن چهاردهم, سیصد و شصت تن را ذکر می کند که به نقل از حدیث شریف غدیر موفق شده اند. پس از استنادات روائى به موضوع غدير در ادب مى پردازد و اشعار شاعران مختلف را از قرن اول تا قرن چهاردهم دربارهٔ این رويداد و اين آيه ذکر می نمايد٥…
نكته بسيار مهم در بخش هاى پايانى حديث غدير مأموريتى است كه پيامبر بر دوش همه مسلمانان تا صبح قيامت مى گذارد.آن حضرت از همه آشنايان با پيام غدير مى خواهد كه اين پيام را به كسانى كه با آن آشنا نشده اند، برسانند(فَلْیُبَلِّغِ الْحاضِرُ الْغائِبَ وَ الْوالِدُ الْوَلَدَ اِلى یَوْمِ الْقِیامَةِ)یعنی حتماً حاضران به غایبان و پدران به فرزندان خویش تا برپایی روز قیامت اين موضوع را تبليغ نمايند.در خطبه مفصل غدير پيامبر(ص)به امامان پس از على(ع)تا قائم (ع)اشاره مى نمايد:”ای مردمان! نور از سوی خداوند در جان من، سپس در جان علی ابن ابیطالب آنگاه در نسل او تا قائم مهدی – که حق خدا و ما را می ستاند – جای گرفته، چرا که خداوند عزوجل ما را دلیل و حجت قرار داده است..آگاه باشید! همانا آخرین امام، قائم مهدی از ماست. هان! او بر تمامی ادیان چیره خواهد بود؛ آگاه باشید! که اوست انتقام گیرنده از ستمکاران، آگاه باشید! که اوست فاتح دژها و منهدم کننده آنها، آگاه باشید! که اوست چیره بر تمامی قبایل مشرکان و راهنمای آنان؛ آگاه باشید! که او خونخواه تمام اولیای خداست، آگاه باشید! اوست یاور دین خدا، آگاه باشید! که از دریایی ژرف پیمانه هایی افزون گیرد٦…
———————
١. مائده/۶۷.
٢.تفسیر قمی،ج۱، ص۱۷۹؛ تفسیر عیاشی، ج۱، ص۳۳۲.
٣.سیوطی، الدر المنثور،ج۲، ص۲۹۸؛ آلوسی، روح المعانی،ج۶، ص۱۹۴.
٤.کافی،ج۱، ص۲۹۰؛احتجاج،ج۱، ص۵۷؛ روض الجنان و روح الجنان،ج۴، ص۲۷۵-۲۸۱.
٥.الغدير فى الكتاب و السنّة و الادب. جلد اول تا يازده عربى و جلد اول تا ٢٢ ترجمه فارسي.
۶.طبرسی، احتجاج، ج۲ص٧١؛ سيد ابن طاوس، الیقین،ص٣٤٦؛التحصین،ص٥٧٨.بحارالأنوار،ج٣٧ص٢٠٤.