صبرو ظفر, هر دو دوستان قدیم اند/ بر اثر ِ صبر نوبت ِ ظفر آید…آرى! صبر ، تو را به ظفر و پيروزى و بزرگى مى رساند و بي تابى و نااميدى به شكست و نامرادى :صد هزاران کیمیا حق آفرید/کیمیایى همچو صبر، آدم ندید… اين دنيا، مكان حوادث و مشكلات و سختى هاست و رسيدن به هيچ موقعيت بالا و موهبتى از مواهب مادى و معنوى، بدون استقامت و عبور از موانع گوناگون امكانپذير نيست و افراد كم صبر و بى حوصله و كم طاقت، به جايى نخواهند رسيد:صبر کن بر تلخکامی ها که آخر روزگار/چشمه سار نوش سازد بوسه گاه نیش را…صبر،همان پايدارى بر مصائب،بردبارى در سختى ها و شكست نوميدى و يأس و عبور از مشكلات است: صبر من در سخت جانیها قیامت میکند/سایه بيد است زخم تیغ، ایوب مرا…صبر، درد بی دوا را عاقبت درمان کند/ناامیدی، خضر ره شد رهرو گمراه را…در بارش پی در پی باران بلاها/ما سمبلی از صبر و تحمل شده ایم/خواهيم در آغوش بگيريم رهائى/ فرياد سحر در شب يلدا شده ايم…
عزم و اراده انسان است كه با صبر و شكيبايى، او را در مقابل مشكلات مقاوم تر و محكمتر مىسازد.اين بلاها و سختى هاى روزگار است كه فضيلت صبر را براى پايداران رقم مى زند.براى چيدن يك شاخه گل بايد رنج خار را كشيد و براى نوشيدن عسل، بر نيش زنبور صبر كرد، گنجها در ويرانههاست و بهشت در لابهلاى ناملايمات قرار گرفته است.در قرآن بیش از دویست بار موضوع صبر با واژه هاى گوناگون مطرح شده كه بیانگر اوج اهمیت صبر و استقامت است تا آنجا كه خداوند مى فرماید: “انسان هاى صابر، اجر و پاداش خود را بى حساب دریافت مى دارند١”؛و”فرشتگان بر در بهشت به استقبال مىآيند و به آنها مىگويند: سلام بر شما به خاطر استقامت و صبرتان، چه نيكو است سر انجام آن سراى جاويدان٢” و “درجات عالى بهشت، در برابر شكيبايى و صبرشان به آنان پاداش داده مىشود و در آن با تحيّت و سلام روبرو مىشوند٣”؛”پس «صبر» كن، صبرى جميل و زيبا٤”؛ “صبر كن، آن گونه كه پيامبران «اولواالعزم» صبر كردند٥”؛ “اما آنها كه به روز رستاخيز ايمان داشتند، گفتند: چه بسيار گروههاى كوچكى كه به فرمان خدا بر گروههاى عظيمى پيروز شدند و خداوند با صابران است٦”…
تجربه هاى تاريخى هم نشان مى دهد صبوران،از گردنه مشكلات عبور كرده و سرانجام موفقيت را در آغوش گرفته اند.خداوند در قرآن مى فرمايد:”هرگاه از شما بیست نفر داراى صبر باشد بر دویست نفر غلبه مى کنند و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر پیروز مى گردند٧”؛”چه بسیار پیامبرانى که مردان الهى فراوانى به همراه آنان جنگ کردند كه هیچگاه در برابر آنچه در راه خدا به آنان مى رسید سست و ناتوان نشدند (و تن به تسلیم ندادند) و خداوند استقامت کنندگان را دوست دارد٨”. تاكيد بر صبر به اندازه اى است كه هر فرد موظف است اگر هنوز ملكه صبر در او ايجاد نشده، خود را به شكل صابران درآورد تا كم كم اين خصلت در او ايجاد شود؛زيرا هر گاه انسان، در ظاهر خود را به صفتى بيارايد-اگرچه در باطن چنين نباشد-به تدريج در باطنش نيز نفوذ كرده و به آن متخلّق مىگردد. پيامبرخدا فرمود:”كسى كه خود را به چهره صابران در آورد، خداوند روح صبر را به او مىبخشد و كسى كه به چهره عفيفان در آيد، خداوند او را به زينت عفّت مىآرايد و كسى كه در چهره بىنيازان در آيد، خداوند او را بى نياز مىسازد و به هيچ بندهاى موهبتى بهتر و گستردهتر از صبر عطا نشده است٩”…
بالاترين مقام در تقرب به خداوند،مقام عبوديت است، در قرآن وقتى مى خواهد اين گروه يعنى”عبادالرحمان يعنى بندگان ممتاز خدا”را معرفى نمايد دوازده ویژگى براى آنان مى شمرد و در آخر با صراحت مى فرماید: این دوازده ویژگى در پرتو صبر و استقامت به دست مى آید و پاداش آن بهشت است بخاطر بردبارى آنان؛ یعنى اگر انسان داراى نیروى صبر نباشد نمى تواند به تحصیل ویژگى هاى برجسته بندگان ممتاز الهى دست یابد و به درجات عالى نائل شود! صبر از مهمترين اركان ايمان است و چندگونه است:صبر بر اطاعت خدا(يعنى شكيبايى در برابر مشكلاتى كه در راه اطاعت وجود دارد)، صبر بر معصيت(يعنى ايستادگى در برابر انگيزههاى نيرومند و محرك گناه، صبر بر مصيبت(يعنى پايدارى در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالى و ترك جزع و فزع) اگرچه خيلى سنگين باشد:گویند سنگ لعل شود در مقام صبر/آری شود ولیک به خون جگر شود) كه اين صبرها،پايانى خوش دارد چنانكه صبر يعقوب،پايان خوش ديدار يوسف و انتظار مهدى باوران، ظهور شادى آفرين آن منجى انسانها را به دنبال دارد…امام صادق (ع)ليه السلام درباره صبر در برابر بلاها و حوادث تلخ زندگى فرمود:”هر كس از مؤمنان به بلايى گرفتار شود و بر آن صبر و شكيبايى نمايد،پاداش هزار شهيد دارد١١”…
—————————————-
١.سوره زمر،آيه ١٠: (انَّما يُوَفّى الصَّابِرُونَ اجْرَهم بِغَيْرِ حِسَابٍ).
٢.سوره رعد،آيه ٢٤:(سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارُ).
٣.سوره فرقان،آيه٧٥:(اولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُواْ وَ يُلَقَّونَ فِيهَا تَحِيَّةً وَ سَلاماً).
٤.سوره معارج،آيه٥:(فَاصْبِر صَبراً جَميلًا).
٥.سوره احقاف،آيه٣٥:(فَاصْبِر كَمَا صَبَرَ اولُوا العَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ).
٦.سوره بقره،آيه٢٤٩:(قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُلَاقُوا اللّهِ كَم مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَت فِئَةً كَثِيرَةَ بِأِذْنِ اللّهِ وَ اللّهُ مَعَ الصَّابِرينَ).
٧.سوره انفال،آيه٦٥.
٨.سوره آل عمران،آيه١٤٦.
٩.ميزان الحكمه،ج٢،ح١٠١٢٨.
١٠.سوره فرقان،آيات٦٣تا٧٤:(و عبادالرحمن الذين يمشون…اولئك یجزون الغرفه بما صبروا).
١١.اصول كافى، ج ٢،ص٩٢.