همچون سروش زنده در اين دشت روزگار/كهسار مى خورد قَسَم استقامتم/تسليم نيست خوى من و در طبيعتم/كم نيست در قلمرو هستى كرامتم/چون شمع مى روم زخود و شعله قامتم/روشن كنم زمانه و آتش علامتم! ؛ كافى نيست بگوئيم به چيزى معتقد شده ايم و باورش كرده ايم اگر بر آن عقيده پايدارى نكنيم؛ بلكه اگر بر آن اعتقاد ماندگار بمانيم و در راه آن استقامت و پايدارى نشان دهيم،آن وقت مى توان گفت به آن اعتقاد حقيقي داريم.واژه استقامت، از قَوَمَ گرفته شده و معنایش طلب قیام از هر چیز است. استقامت در یک کار این است که از نفس خود بخواهيم که در راه آن قیام نموده آن را انجام دهيم بطوری که دیگر فساد و نقص در آن راه نیابد و به حد کمال و تمامیت خود برسد.استقامت در راه هدف و تحمل سختى ها در اين راه و سست نشدن بلكه محكم بوده با مثال هاى زيادى در ادبيات ما بيان شده از جمله: پافشارى و استقامت ميخ/سزد ار عبرت بشر گردد/هرچه كوبند بر سر او/پافشاريش بيشتر گردد…!
استقامت در راه ايمان ،يك وظيفه الاهى براى پيامبر و پيروان اوست:”همان گونه كه موظف شدى، استقامت كن،تو و پيروانت(فاستَقِم كَما اُمِرتَ و مَن تابَ مَعَك١”.اين استقامت،هم آثار اين جهانى دارد و هم آثار آن جهانى.خداوند در قرآن كريم در مورد آثار اين جهانى استقامت مى فرمايد:”اگر آنها در راه (ایمان) استقامت ورزند، با آب فراوان سیراب شان می کنیم٢” كه آب فراوان در اين آيه كنايه از توسعه در رزق، بركت و روزى گسترده است٣.اثر ديگر استقامت، كرامت نفس و عظمت مقام است، امير مومنان(ع)فرمود: “بر تو باد(پیمودن) راه استقامت که همانا استقامت ورزی، موجب کرامت تو می شود٤”؛ و نيز آن را موجب سلامت جسم و قلب شمرده اند:”هر کس طالب سلامتی است، استقامت را بر خود واجب شمارد٥”(بده در راه دينم استقامت/كه تا يابم در آن امن و سلامت)؛و در مورد آثار آن جهانى نيز خداوند آينده نيكوئى را براى انسان هایی که در دنیا، در راه ايمان استقامت داشته باشند رقم زده است:در هنگام مرگ فرشتگان به استقبال ایشان می آیند و به آنان دلگرمی می دهند که از عذاب الهی ترسی نداشته باشند؛ چون گناهان شان آمرزیده و عذاب از ایشان برداشته شده است٦:”به یقین کسانی که گفتند پروردگار ما خداوند یگانه است و در راه آن استقامت کردند، فرشتگان بر آنان نازل می شوند که نهراسید و غمگین مباشید و بشارت باد بر شما به آن بهشتی که به شما وعده داده شده است٧”.چو عمرى زنده باشم تا قيامت/ كنم در راه ايمان استقامت…
اصولاً پشتكار،مقاومت،پايدارى و استقامت شرط پيروزى در همه زمينه هاست:جز انتظار و جز استقامت/وطن، علاج دگر ندارد/زهر دو سر، بر سرش بكوبند/كسى كه تيغ دوسر ندارد! آرى اگر مقاومت و پايدارى نكنيد،باقى نمى مانيد؛از استقامت است كه انسان،انسان شده است:نوع انسان چو از زمين برخاست/شد به قامت ز استقامت راست؛چون الف هرچند ما را از دو عالم هيچ نيست/ز استقامت سقف گردون را به پا داريم ما/خصم اگر بر دست و تيغ خويش دارد اعتماد/ز استقامت دستى و دستى دعا داريم ما! ؛حاضر وقت باش و غايب غير/تا توانى به استقامت سير؛ عشق زايد زاستقامت تو/علم روحانى از علامت تو ؛ هرگز نميرد آنكه دلش زنده شد به عشق/ثبت است در جريده عالم دوام ما… استقامت،شكل هاي گوناگون دارد:پایداری در راه ايمان و دين، پايدارى در عهد و پيمان،پايدارى در تهذيب نفس، پايدارى هنگام تنگ دستى و فقر، پايدارى در مسير دانش اندوزى و پژوهش و…
يكى از مهم ترين مصاديق استقامت بر عقيده،استقامت بر باور امامت و نلغزيدن در اين مسير است.بسيار كسان بر اثر تشكيكات مخالفين و سختى هاى زمانه دست از باور خود برداشته اند و سقوط كرده اند.امام صادق(ع) در تفسیر استقامت در آیه شریفه يادشده فرمود:[استقامت يعنى]”به امامت هر یک از ائمه(ع) یکی بعد از دیگری معتقد باشد و فرمان ایشان را گردن نهد٨”.از دشوارترين و ستوده ترين استقامت ها،استقامت بر امامت حضرت ولى عصر(عج) در دوران غيبت ايشان است:” …[به امام جواد(ع)]گفتم: ای فرزند رسول خدا! چرا او را قائم می گویند؟ فرمود: زیرا او پس از آنکه یادش فراموش شود و اکثر معتقدین به امامتش مرتد شوند، قیام می کند؛ گفتم: چرا او را منتظر گویند؟ فرمود: زیرا ایام غیبتش زیاد و مدتش طولانی گردد و مخلصان در انتظار قیامش باشند و شکاکان انکارش کنند، و منکران یادش را استهزاء نمايند و تعیین کنندگان وقت ظهورش دروغ گویند، و شتاب کنندگان در غیبت هلاک شوند، و تسلیم شوندگان در آن نجات یابند٩…
———————————
١.سوره هود،آيه ١١٢.
٢.سوره جن، آیه ١٦.
٣. ترجمه تفسیر المیزان،ج٢٠،ص٧١.
٤.غررالحکم، ص٩٣.
٥.همان،ص ٢٨٧.
٦. ترجمه تفسیر المیزان، ج١٧ص٥٩١.
٧. سوره فصلت، آیه٣٠.
٨. اصول کافی،ج١،ص٢٢٠.
٩.كمال الدين، ج١،ص٣٢٠.