اين كه تو دارى قيامت است نه قامت/ وين نه تبسّم كه معجز است و كرامت…تبسّم”،همان لبخند و گشوده شدن لب ها براى شادمانى است كه خندۀ كم و بدون صداست در برابر خنديدن معمولى(ضحك) و قهقهه به معنای بسیار خندیدن.تبسّم،در قرآن يك بار در داستان مورچه و سليمان به كار رفته است،آنجا كه وقتى سليمان سخن مورچه را شنيد، تبسّمى کرد و خندید و گفت:“پروردگارا! به من الهام كن شکر نعمت هایى را که بر من و پدر و مادرم ارزانى داشته‌اى و توفیق ده تا عمل صالحى که موجب رضاى توست انجام دهم، و مرا به رحمت خود در زمره بندگان صالح خويش وارد نما!١”اما خنديدن با مشتقات ضحك،ده بار در قرآن به كار رفته است.تبسم و لبخند،تأثيرات مثبتی بر روح انسان دارد و شادی را به دل های دیگران وارد می‌كند. لبخند زدن یك نوع هدیه است كه آن را به دیگران تقدیم مى كنيد.روانشناسان لبخند را از نشانه هاى اعتماد به نفس و ارتباطات خوب شمرده اند لذا افراد خجالتی و تحقیر شده، کمتر لبخند می زنند. سعی کنید چهره درهم خود را باز کنید و لبخند بزنيد تا موج مثبت از شما انتقال يابد…
ديگر نبات را نخرد مشترى به هيچ/يك بار اگر تبسّم همچون شكر كنى! در آموزه هاى دينى ما، در باب تبسّم چند رهنمود را می‌توان ديد از جمله روایاتی که نحوه خندیدن مؤمن را تبسم میدانند. امام صادق (ع) فرمود:”خنده مؤمن تبسّم است”(ضَحِکُ الْمُؤْمِنِ تَبَسُّم٢) و پيامبر(ص)تبسّم به روى برادر مومن را نيكو و صدقه شمرده اند٣ و این روایات به قدری است که درکتاب شریف کافی بابی گشوده شده است.در مقابل این روایات گروهی از احادیث وجود دارد که نقطه مقابل تبسم یعنی قهقهه را تقبیح کرده‌اند مانند روایت معروفی از امام صادق که می‌فرمایند:”قهقهه زدن از شیطان است”(الْقَهْقَهَةُ مِنَ الشَّیْطَانِ٤).در علم اخلاق نیز به پیروی از قرآن و روایات، انسان را از بسیار خندیدن و بسیار شوخی کردن بر حذر داشته‌اند و در مقابل آن تبسم را نیکو شمرده و مدح کرده‌اند كه سيره پيامبر ما بوده و تبسّم ايشان معروف و مشهور است٥.عالمان اخلاق خنده را در حالی که از حد بگذرد بد دانسته و اگر عادت کسی شود نیکو نشمرده اند؛ اما اگربطور اتفاقی از کسی خنده با صدا رخ دهد کسی بد نمی داند چون این خنده در اختیار او نبوده و انسان به سبب اعمال خارج از اختیار مؤاخذه نمى شود…
فردوسى گويد: “لب مـرد بایــد که خنــدان بـــــود” و حافظ هم گويد لبت را همچون پسته خندان به تبسّم بگشا: “بگشا پسته خندان و شکر ریزی کن/خلق را از دهن خويش مینداز به شك”! پژوهشگرانى كه در مورد لبخند كار كرده اند مى گويند تبسم اطلاعات با ارزش و نیرومندی در خود دارد كه می تواند برفرآیند اندیشیدن انسان مؤثر باشد و گفته اند هر انسانی تبسم مخصوص به خود را دارد كه افراد دیگر آن را ندارند.همچنین هر تبسمی اثرات مختلفی دارد. در این راستا هنگامیكه تصویر تبسم های مختلف را در افراد به شكل حركات آهسته به نمایش گذاشتند، متوجه این نكته شدند كه حركات مشخصی در صورت افراد همراه با تبسم شكل می گیرد كه این حركات بستگی به حالات روانی شخص دارد و درگفتگو خود را نشان مى دهد و تأثير خاصى بر مخاطب مى گزارد و اثر آن بيشتر از ساير موثرات مادى است؛زيرا يك تبسم شيرين می تواند سبب شادی دیگران شود و این اثر مثبتی است كه حتی از دیگر اثرات مهمتر می باشد.آتش سخن بگو چه نشان از تكلّمت/لب باز كن كه تشنه شدم بر تبسّمت…
طعم دهانت از شكر ناب خوشتر است/زنهار از آن تبسّم شيرين كه مى كنى…بررسی ها نشان داده است كه نیاز انسان به شادی ممكن است حتی از نیاز او به غذا و نوشیدنی بیشتر باشد. در حقیقت شادی و شاد بودن می تواند بسیاری از بیماری ها از جمله بیماری های قلبی را درمان كند.ديگر آنكه از طریق تبسم می توان اطلاعات را به آسانی به دیگران منتقل كرد زیرا كلماتی كه با تبسم همراه هستند اثرات بیشتری بر مغز می گذارند. این نكته زمانی روشن شد كه دستگاه هائی كه از طریق صوت مغناطیسی كار می كنند مشخص نمودند تاثیر جمله ای كه با تبسم همراه باشد بسیار بیشتر و متنوع تر است؛ یعنی بر حسب نوع تبسمی كه همراه این اطلاعات یا جملات بر صورت نقش می بندد، نقاط مختلفی در مغز تحریك می شود و تاثیر می پذیرد و نهايتاً با یك تبسم شیرین و لطیف می توان جو متشنج و سنگینی را كه بر محیط اطراف سایه افكنده است دور كرد؛ در حالیكه این كار را نمی توان با پول انجام داد و این نكته ای است كه نشان می دهد تبسم شادی بخش، از پول مهم تر است و بنابراین كمترین چیزی كه می توانی به دیگران هدیه كنی صدقه ای به نام تبسم است كه در حقیقت یك نسخه شفادهنده به آنها اهدا كرده ای بدون اینكه خود آن را احساس كنی واین خود یك نوع اهدا می‌باشد و از اينجا معلوم مى شود كه چرا پیامبراكرم (ص) تبسم را صدقه و بخشش و سخاوت مندى شمرده اند؟گه تبسّم از لبش ، گاهى سخن گل مى كند/هديه اى هردم از آن كنج دهان، گل مى كند…
———————-
١.سوره نمل،آيه١٩.
٢.كنزالعمال، ح١٦٣٠٥.
٣.وسائل الشیعة،ج١٢،ص١١٥.
٤.همان.
٥.معراج السعاده،جزء ٤٢،ص٩.