روى اين سوال بسيار مانوور مى دهند كه چگونه قابل پذيرش است كودكى زمام رهبرى امتى را به دست بگيرد؟ اينطور كه شما مى گوئيد امام زمان در پنج سالگى به امامت رسيدند، آيا امامت يك كودك پنج ساله ، امّت را به صلاح مى رساند؟ نويد با ارائه اين شبهه، خواست روى آن بحث كنيم.گفتم :خودت چه مى گوئى؟ گفت:البته اين سوال در آن موقع مطرح بود اما اكنون كه امام،سالمندترين ، با تجربه ترين و دانشمندترين انسان روى زمين هستند نمى تواند مطرح باشد.بايد ديد ما امامت را چگونه تعريف مى كنيم؛اگر امامت مثل نبوت يك منصب الاهى است كه دستورات دينى از طريق ايشان به مردم ابلاغ مى شود ، مى تواند در شرايط اضطرار از طريق يك كودك هم انجام شود؛ چنانكه امام جواد(ع) كه در هنگام شهادت پدر، نُه یا هفت ساله بود و به این جهت، امامتش مورد تردید برخی از شیعیان واقع شد؛اما وقتی آن حضرت به سؤالات فراوانی كه از سوى افراد مختلف از موافق و مخالف مطرح گرديد، پاسخ گفت، همه تردید ها در مورد امامت ايشان برطرف شد١…
گفتم:آرى، البته جز در موارد محدودى هماره فرستادگان الاهى از ميان انسان هاى بالغ و جوان برگزيده مى شدند و بطور رسمى كمتر سابقه داشته كودكى به رسالت و امامت برسد.در بين انبيا و پيامبران حضرت عيسي و يحيي در كودكي به مقام نبوّت رسيدند. قرآن درباره حضرت عيسي مي‌فرمايد او در گهواره زبان گشود و به سخن آمد و گفت:”همانا من بنده خدا هستم كه خداوند به من کتاب عطا کرده و مرا پيامبر گردانيده است٢”»و درباره حضرت يحيي مي‌فرمايد:”و فرمانِ (نبوت) را درحالي‌که کودکي بيش نبود، به او داديم٣”. چون تسلط علمى و دريافت وحى، يك موهبت الاهى است؛استبعادى ندارد كه خداوند آن را به كودكى يا نوجوانى هم بتواند اعطا كند و اين موهبت تابع رشد جسمانى و سن بالا و تحصيل در مكتب و مدرسه نيست.نمونه ديگر امام كاظم (ع) وقتي در سن هفت سالگي بودند، ابو حنيفه از ايشان مسائل فقهي مي‌پرسيد و پاسخ مي‌شنيد٤…
نويد گفت:پس مى فرماييد اصطفاء و برگزيدگى دست خداست و مى تواند اين مقام را به هركسى كه بخواهد اعطا كند و در اين موضوع فرقى بين كودك هفت ساله با پيرمرد هفتاد ساله نيست؟ گفتم :درست گفتى.اين مقام كسبى و يا آموختن در مدارس بشرى نيست.وهبى و الاهى است.البته نوابغى هم بوده اند كه در سنين كودكى با آموزش به رتبه هاى بالا رسيده اند؛مثلاً فاضل هندی، تمام علوم زمان خويش را قبل از سیزده سالگی تکمیل کرده بود و در دوازده سالگی به تصنیف کتاب پرداخت. و توماس یونگ، از دانشمندان انگلیسی كه در کودکی اعجوبه عصر خود به شمار می رفت از دو سالگی خواندن را آموخت و در هشت سالگی به تنهایی به آموزش ریاضیات پرداخت و سید محمد حسین طباطبایی، در سه سالگی حافظ کل قرآن و نهج البلاغه و مفاهیم آنها گردید.اما در مورد رسالت و امامت موضوع فرق مى كند و سازوكار ديگرى دارد و آن موهبت الاهى و برگزيدگى و اعطاء ربّانى است چنانكه منصور خليفه عباسى در مورد امام جعفر صادق(ع) گواهي داد كه آن حضرت، از كساني بود كه خدا در شأن آنان مي‌فرمايد:”پس کتاب را به بندگانی که آنها را برگزیدیم، به ارث دادیم٥”؛ و خداوند هيچگاه زمين را از وجود اين برگزيدگان خالى نمى گزارد…
نويد گفت:واقعاً علوم اين برگزيدگان از راه تحصيل فراهم نشده بود.دانش شگفت امير مومنان(ع) در همه رشته‌هاي علوم اسلامي و حقوق و معارف والهيّات و زمامدارى و…(كه نمونه اى از آن در نهج البلاغه تجلى يافته)چگونه مي توانست با تحصيل، به دست آيد؟كدام مكتب و مدرسه غير از مكتب الاهى مي‌توانست در آن زمان چنين دانش آموخته اي داشته باشد و كدام استاد مي‌توانست چنين شاگرد بي‌نظيرى را تربيت كند؟ علوم تمام اصحاب و شاگردان مكتب پيامبر(ص) در برابر علوم علي(ع) قطره‌اي در مقابل دريا بود.اين علوم از فضل خدا و ميراث آنان از رسول خدا(ص) است و اعطاى اين علوم اگر به خردسالان نيز انجام شود با بزرگسالان تفاوتى نخواهد داشت. بنابراين رسالت و امامت در كودكى نيز ممكن است انجام پذيرد و با حكمت الاهى كاملاً انطباق دارد و سابقه هم داشته است و قابل انكار نيست…
—————————–
١.مفتاح النجات، بدخشی، ص ١٨٤؛ صواعق المحرقة، هیثمی، ص١٢٣؛ فصول المهمة، ابن صباغ مالکی، ص٢٤٩؛ اخبار الدول، قرمانی،ص ١١٦؛ نورالابصار، شبلنجی، ص٢١٧.
٢.سوره مريم،آيه٣٠.
٣.همان،آيه ١٢.
٤.ابن شهرآشوب، مناقب آل ابي‌طالب، ج٣ص٤٢٩ و بحارالانوار، ج٤٨،ص١٠٦.
٥.سوره فاطر،آيه ٣٢.