“آیا من اجازه دارم از تو پیروى كنم تا از آنچه به تو تعلیم داده شده و مایه رشد وصلاح من است به من بیاموزى؟!”(هل اتّبعك على ان تعلّمن مما علّمت رشداً)١؛اين سخن موسى است به خضر،وقتى كه از او خواست معلم او باشد و از آنچه فرا گرفته است به او هم تعليم دهد.معلمى ،مقام سترگى است كه خداوند آن را به خويش نسبت داده و فرموده:”خداى مهربان،قرآن را تعليم داد،انسان را آفريد، سخن گفتن را به او آموخت”٢؛همچنين به گزارش قرآن،علم اسماء را به آدم٣ و؛صنعت زره سازى را به داوود٤؛ كتاب و حكمت را به عيسى٥؛علم و معرفت را به خضر٦و به پيامبرما،هرچيزى كه نمى دانست(علّمك مالم تكن تعلم)٧،آموخت.خداوند،پيامبران خود را نيز براى تعليم و تزكيه مردم فرستاد(يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة)٨و خود پيامبر(ص)نيز فرمود:”همانا من ،معلم مبعوث شدم(إنما بعثت معلّماً)٩.بنابراين،شأن تعليم و مقام معلمى،در بالاترين رتبه قرار دارد و از اين نظر جايگاه بسيار رفيعى دارد…
سيره پيشوايان ما نيز بزرگداشت و تكريم و تعظيم مقام علم و معلمى بوده است:پيامبراكرم(ص)فرمود:”از هركس حرفى آموختى،بنده او شدى “١٠؛اميرمومنان (ع)فرمود:به پاس گرامی داشت پدر و معلم خود به پا خیز! گرچه پادشاه و فرمانروا باشی”١١.وقتى معلمى به فرزند امام حسين(ع)سوره حمد آموخت، آن حضرت بسیار خوشحال شد و معلم را دعوت کرد و به عنوان تقدیر و تشکر هزار دینار و حلّه به او پاداش داد و چون به خاطر این پاداش زیاد، مورد اعتراض قرار گرفت، فرمود:این پاداش کجا و عطای او، یعنی آموزش سوره حمد کجا؟!١٢؛پيامبر(ص) فرمود:بخشنده ترین شما پس از من، کسی است که دانشی بیاموزد، آن گاه دانش خود را بپراکند.١٣؛امام سجاد(ع) نيز در رساله حقوق فرمود:حق آموزگار تو این است که او را تعظیم کنی و در مجلس محترم بداری و به نیکویی ، سخنانش را گوش دهى١٤…
اين تحليل زيبا نيز از همان حضرت است:به مردی که در محضرش بود، چنین فرمود: «کدام یک از دو کار را بیشتر دوست داری: مرد ستمگری می خواهد فرد ناتوانی را به قتل برساند و تو او را یاری می کنی و از دست ظالم نجات می دهی و یا اینکه فرد دگراندیشی که اعتقادات فاسد دارد و می خواهد یکی از شیعیان ما را که توانایی دفاع فکری و عقیدتی از باورهای خود ندارد، گمراه کند و تو دری از علم و معرفت به روی او می گشایی و آن مستضعف فکری را یاری می کنی و در مقابل هجوم فرهنگی و عقیدتی تجهیزش می نمایی و او با دلایل محکم و منطقی بر دشمن عقیدتی خود پیروز می شود؟آنگاه در ادامه فرمود: «این ناتوان فکری را یاری کردن افضل است؛ چرا که خداوند متعال فرموده:هر کس فردی را زنده کند، مثل این است که تمام مردم را زنده کرده است(وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَآ أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا) یعنی او را از کفر به سوی ایمان راهنمایی و ارشادش نماید١٥.امام باقر(ع)فرمود:زکات دانش، یاد دادن آن به بندگان خداست(زَکاهُ الْعِلْمِ أَنْ تُعَلِّمَهُ عِبادَ اللهِ)١٦…
وجود معلمان و اساتيد منشأ بركات و نيكى هاست. حضور در کلاس درس آنان است که انسان علاوه بر اینکه مطالب بسیاری از آنان می آموزد، از آداب و اخلاق و سيره عملى آنان نيز درس مى گيرد و از اطلاعات غیر درسی نیز بهره مند می شود؛ افزون بر آن، به مقام دوستان خداوند و ثواب آنچه نزد خداست نیز دست می یابد. در حقیقت آموزه های معلم، همانند قطرات باران دلهای تشنه را سیراب و استعدادها را شکوفا می کند. حضور در جلسات دانشمندان و معلمان حکمت چنان در زندگی انسان اثر دارد که ممکن است در اثر بی اعتنایی به آن جلسات، انسان دچار خواری شود و مورد خشم خداوند قرار گیرد. امام سجاد علیه السلام در دعای سحر به این نکته ظریف اشاره می کند و در راز و نیاز با خداوند این گونه نجوا می کند: «سَیِّدی… لَعَلَّکَ فَقَدْتَنی مِنْ مَجالِسِ الْعُلَماءِ فَخَذَلْتَنی١٧؛ آقای من!… شاید مرا در مجالس دانشمندان ندیدی و به این خاطر دچار خذلان و خواری نموده ای!
—————————
١.كهف/٦٦.
٢.الرحمن/١-٤.
٣.بقره/٣١.
٤.انبياء/٨٠.
٥.آل عمران/٤٨.
٦.كهف/٦٥.
٧.نساء/١١٣.
٨.آل عمران/١٦٤.
٩.كنزالعمال،ح٢٨٨٧٣.
١٠.عوالى الئالى ،ج١،ص٢٩٢.
١١. غررالحكم،ح٢٣٤١.
١٢.بحارالانوار،ج٤٤،ص١٩١.
١٣.میزان الحکمه، ح١٣٨٢٥.
١٤.من لا يحضره الفقيه،ج٢،ص٦٢٠.
١٥.تفسير امام حسن عسكرى،ص٣٤٨.
١٦.كافى،ج١،ص٤١.
١٧.مفاتيح الجنان،دعاى ابوحمزه ثمالى