“آنان براى خدا، همتایان و شريكانى از جنّ قرار دادند، در حالی که خداوند همه آنها را آفریده است و براى خدا، به دروغ و از روى جهل، پسران و دخترانى ساختند؛ منزه است خدا، و برتر است از آنچه توصیف مىکنند!”١. مشركان، كسانى هستند كه در عرض خدا،اعتقاد به شراکت جن و ملائکه و بعضى انسان ها و بت ها در خلقت بندگان، در تدبیر امور، در امر عبادت پيدا كرده به این تصور که آفریدگار عالم، تدبیر جهان را بر اساس طبقاتى، به موجوداتى شریف و مقرب درگاه خود واگذار نموده است ؛لذا براى او شريكانى مؤثر و مستقل، معين نموده و براى آنها سهم و نصيبى در امور جهان قائل شدند.برخی از مشركان شرور را به شیطان نسبت داده و برخی دیگر به فرزنددار بودن خدا معتقد شده و آنها را به عنوان شرکائی برای خدا قلمداد کرده و آنها را مؤثر در وقایع عالم دانستند، مانند یهود و نصاری که «عزیر نبی(عزراى كاهن)» و «عیسای مسیح» را فرزندان خدا گرفته و براى آنها نقش مستقل قائل شدند٢…
یکی از عقاید مشرکان، اعتقاد به شفاعت بت ها نزد خداوند است؛ به اين معنى که آنها را نزد خداوند صاحب مقام و منزلت دانسته كه مى توانند شفاعت كنند! اما خداوند متعال این اعتقاد مشرکان را رد نموده و می فرماید:”آنها غير خدا، چيزهائى را عبادت مى كنند كه نه به آنان زیان مى رساند و نه سودى مى بخشد و مىگویند: اینها شفیعان ما نزد خدا هستند!”٣.ديگر عقيده باطل مشركان،جبرگرائى و نسبت دادن شرك خود به اراده خداست. آنها برای توجیه شرک نسبت به خدا و عدم انفاق خود به نیازمندان، خود را مجبور و مقهور خواست خداوند معرفی می کردند: “آنان گفتند: اگر خداوند رحمان مىخواست، ما آنها را پرستش نمىکردیم!”٤. در این آیات، مشرکان در پاسخ أنبیاء که چرا به خدا شرک میورزید؟ میگفتند: اگر خدا میخواست ما مشرک نمیشدیم! آنها با این سخنان باطل و بیاساس، خود را مجبور به شرک میدانستند و خدا را مسئول گمراهی خود معرفی میکردند؛ با اين عقيده باطل که او بر هدایت آنها قادر است؛ ولی عمداً آنها را در ضلالت نگه مى دارد..!
به گزارش قرآن، در روز قیامت که تکلیف مشرکان مشخص می شود، آنهااز شرک خود اظهار پشیمانی میکنند:”آن روز که همه آنها را محشور مىکنیم؛ سپس به مشرکان مىگوییم: معبودهایتان، که همتاى خدا مىپنداشتید، کجایند؟!(چرا به یارى شما نمىشتابند؟!) سپس پاسخ و عذر آنها، چیزى جز این نیست که مىگویند: به خداوندى که پروردگار ماست سوگند که ما مشرک نبودیم!”٥؛ آنها در روز قیامت در برابر سؤالات در موضوع ساختگى بودن معبودها و اینکه هیچ گونه اثرى از قدرت نمایى آنها در این عرصه وحشتناک دیده نمىشود، پاسخی جز انکار شرک و بیزاری از آن ندارند٦. در آن شرايط اقدام به لعن يكديگر مى كنند:”(ابراهیم) گفت: شما غیر از خدا بت هایی براى خود انتخاب کردهاید که مایه دوستى و محبت میان شما در زندگى دنیا باشد؛ سپس روز قیامت از یکدیگر بیزارى مىجویید و یکدیگر را لعن مىکنید!٧”و به آنها هشدار مى دهد كه در روز قیامت با دیدن عذاب الهی، این رشته محبت بین شما گسسته شده و لعن و نفرین جایگزین آن میگردد..!
در قرآن كريم،در کنار واژه دین از شرک و مشرکین و نیز تقابل آنها با دین حق،دين حنيف ،دين ملت ابراهيم ،سخن به میان آمده و فرموده است:”دینی پایدار، آیین ابراهیم حنيف و حق گراى! و او از مشرکان نبود”( دِینًا قِیَمًا مِّلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِینَ)٨ و به زبان پيامبر(ص)تكليف همگان را روشن مى فرمايد که “به دین حنیف روی آور و زنهار از مشرکان مباش(وَأَنْ أَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّینِ حَنِیفًا وَلاَ تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِینَ٩).بنابراين انسان باید گرايش فطرى توحيدى خود را حفظ نموده و بدون گرایش به راههای انحرافی و شرک آلود به دین حنيف روی نماید و مراقب باشد که در جرگه مشرکان و ستمکاران قرار نگیرد.در بلايا و سختى ها كه پرده غفلت كنار مى رود انسان خدا را مى خواند اما سوگمندانه وقتى در راحتى قرار مى گيرد،دوباره غافل مى شود و مشرك مى گردد و به غير خدا روى مى آورد و كمك مى خواهد:”هنگامی که بر کشتی سوار میشوند(و در معرض غرق شدن قرار مى گيرند)خدا را پاکدلانه و مخلصانه میخوانند، “و [اما] چون آنها را سالم به سوی خشکی مى رسانيم و نجاتشان مى دهيم دوباره (فراموش مى كنند و)شرک میورزند(فَإِذَا رَكِبُوا فِی الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ یُشْرِكُونَ١٠)…
———————-
١.انعام/١٠٠.
٢.تفسیر التبیان، ج۴، ص۲۱۹.نيز آیات بقره/۱۱٦ ، مائده/۱۷ – ۱۸، مریم/۸۸ – ۹۲، أنبیاء/۲۶ و زمر/۴ .
٣.يونس/١٨.
٤.زخرف/٢٠.
٥.انعام/۲۲ و ۲۳.
٦.تفسیر نمونه، ج۵، ص۱۸۵ و ۱۸۶.
٧.عنكبوت/٢٥.
٨.انعام/١٦١.
٩.يونس/١٠٥و١٠٦.
١٠.عنكبوت/٦٥.
