“ما نيكوترين سرگذشت را بر اساس اين قرآنى كه به تو وحى كرديم، برايت حكايت مىكنيم و قطعا پيش از آن از بىخبران بودى؛ [ياد كن] زمانى را كه يوسف به پدرش گفت اى پدر من [در خواب] يازده ستاره را با خورشيد و ماه ديدم كه بر من سجده مى كنند…١”و بدين گونه،احسن القصص در سوره اى به نام يوسف آغاز مى شود.تنها سوره اى كه بطور پيوسته يك داستان را پى مى گيرد و ده ها نكته تربيتى و ايمانى را براى هدايت انسان ها مطرح مى كند.یوسُف بن یعقوب بن اسحاق بن ابراهيم ،از پیامبران بنی‌ا‌سرائیل بود که مقام نبوت و حكومت را با هم داشت؛او و يازده برادرش ،فرزندان يعقوب بودند.برادران یوسف،از روى حسادت با نقشه اى او را در چاه انداختند ولى به دروغ به پدرشان گفتند كه طعمه گرگ شده است؛ اما يوسف از چاه نجات یافت و به عنوان برده به عزیز مصر فروخته شد و نزد پادشاه مصر محبوبیت یافت و پس از ماجراهائى به سلطنت رسید و در نهايت دوباره به پدرش رسيد كه سالها در فراق او گريسته بود و بر اثر اين فراق نابينا شده بود اما با بوى پيراهن يوسف بينا شد٢…
خداوند در قرآن ، یوسف را به عنوان مظهر پاكدامنى و بنده اى دانا،عالم ،مدبّر و با اخلاص معرفى نموده که در شرايط دشوار،نه تنها مرتکب حرام و مقدمات آن نشد، بلکه قصد و خیال حرام هم نداشت و در زمره محسنین نامبرده شد٣. زلیخا همسر عزیز مصر، شیفته او می‌شود و سعى مى كند او را به فساد و انحراف بكشاند ولی چون یوسف خویشتن داری می‌کند و تن به خواسته او نمى دهد، با توطئه اى او را به زندان مى افكند.ااو با پاكدامنى، مشقت زندان و حبس را بر انجام فعل حرام و پذیرش دعوت همسر عزیز مصر و سایر زنان، برگزید و”گفت: پروردگارا! زندان نزد من محبوب تر است از آنچه این ها مرا به سوى آن مى خوانند! و اگر مکر و نیرنگ آنها را از من باز نگردانى، به سوى آنان متمایل خواهم شد و از جاهلان خواهم بود٤”! پس از تحمل سالها زندان، بی‌گناهی اش معلوم و آزاد شد و به خاطر داشتن علم تعبیر خواب و تعبیر کردن خواب عزيز مصر، وارد دستگاه حکومت شد و اداره امور مصر را به دست گرفت ٥…
آغاز نبوّت یوسف(ع) در مصر بود٦. او مقام نبوّت و حكومت را با هم داشت و مدّت ۷۲ سال حكومت کرد٧.یوسف در مقام نبوت، ادامه‌دهنده راه پدر و اجداد خود بود و می‌گفت من از آیین پدرانم ابراهیم،اسحاق و یعقوب پیروی کردم و برای ما شایسته نبود چیزی را همتای خدا قرار دهیم٨. در دوره‌ای که یوسف زندگی می کرد بحث‌های سحر، جادو و تعبیر خواب گسترش داشت و یکی از ابزارهای یوسف برای تبلیغ یکتاپرستی استفاده از دانش خويش و نيز علم تعبیر خواب بود كه خدا به او آموخته بود٩.در همین دوره در کنعان، قحطی شد و برادران یوسف برای دریافت گندم به مصر آمدند. یوسف با برادران به نیکی رفتار کرد و با تدبيرى كه تفصيل آن در سوره يوسف آمده ، با فرستادن پیراهن خويش برای پدرش یعقوب، چشمان نابینای او بینا مى شود١٠. صبر يعقوب در فراق يوسف و زنده داشتن اميد نيز درس آموز است: “من صبر جمیل خواهم داشت و در برابر آنچه مىگویید، از خداوند یارى مىطلبم١١”و “پسرانم! بروید و از یوسف و برادرش جستجو کنید و از رحمت خدا مأیوس نشوید که تنها گروه کافران، از رحمت خدا مأیوس مىشوند١٢”…
یوسف(ع)دو پسر به نام های افرائیم، پدر یوشع بن‌نون و میشا داشت١٣و مدت ۱۲۰ سال زندگی کرد. هنگامی که مرگ یوسف رسید، خدا به او وحی کرد که نور و حکمت را به ببرز بن لاوی بن یعقوب بسپارد. آنگاه یوسف، ببرز بن لاوی را با آل یعقوب که در آن روز ۸۰ مرد بودند احضار کرد و به آنها گفت به زودی گروهی بر شما غالب می‌شوند و شما را دچار عذاب بدی می‌کنند. تا اینکه خدا شما را به وسیله یکی از فرزندان لاوی که نامش موسی است، کمک خواهد کرد١٤. بعد از وفات یوسف هر گروهی می‌خواست جنازه او را در محله خود دفن کنند. برای اینکه نزاع پیش نیایید او را در مصر در صندوقی از مرمر در میان دریای نیل دفن کردند. پس از سالها حضرت موسی جنازه او را از آن مکان خارج کرد١٥ و در فلسطین دفن کرد١٦.همه فرازهاى اين احسن القصص، زيباست و حاوى مهمترين نكات اخلاقى و تربيتى و اعتقادى است كه براى همگان به ويژه جوانان،چراغ راه سعادت است…
————————-
١.يوسف/٣-٤.
٢.آيات نخست تا پايان سوره يوسف.
٣. یوسف/۵۱؛ انعام/٨٤؛ ترجمه المیزان، ج۱۱، ص١٧٢.
٤.يوسف/٣٣.
٥.مسعودی، إثبات الوصیة، ص۴۹.
٦.کمال الدین، ج۱، ص۴۱۷.
٧.مسعودی، إثبات الوصیة،ص۴۹.
٨.یوسف/۳۸.
٩. یوسف/ ۲۱و۱۰۱.
١٠.یوسف/۹۳.
١١.یوسف/١٨.
١٢.یوسف،٨٧.
١٣.إثبات الوصیة، ص۷۴.
١٤.مسعودی، إثبات الوصیة، ص۷۴.
١٥.همان. ص۷۵.
١٦.یاقوت حموی، معجم البلدان،ج۱، ص۴۷۸.