از عمر ابراهيم(ع) و همسرش ساره،سال هاي زيادى مى گذشت و فرزند دار نمى شدند.ابراهيم(ع) دست به دعا برداشت:”پروردگارا!(فرزندانى از )صالحان به من ببخش؛پس مژده پسرى بردبار به او داديم١”.بدين ترتيب اسماعيل را خداوند از هاجر كه كنيز ساره بود، و او را براى فرزند دارشدن در اختيار شويش قرار داده بود، به دنيا آمد.هاجر پس از تولد اسماعيل ، اندوهگين شد و ابراهيم(ع)به وحى الاهى مامور شد اسماعيل و مادرش را به مكانى ديگر منتقل كند،ابراهيم(ع)با هدايت جبرئيل،آنها را به سرزمينى آورد بیآب و علف که همان مکه بود و به دستور خداوند آنها را در همانجا گذاشت و گفت:”پروردگارا ! من فردى از فرزندانم را در سرزمین بی آب و علفی در کنار خانه ای که حرم تو است ساکن ساختم تا نماز را برپا دارند؛ تو دل های گروهی از مردم را متوجه آن ها ساز و از ثمرات به آن ها روزی ده، شاید آنان شکر تو را به جا آورند٢”…
اسماعیل (ع)فرزند بزرگ ابراهیم (ع)، نیای عرب حجاز و جدّ اعلای پیامبر خاتم(ص)،از پیامبران الهی و ملقّب به ذبیح اللّه است.واژه اسماعیل ۱۲ بار در قرآن آمده و از او با صفاتى چون رسول و نبى و صادق الوعد و مرضى و حليم و صابر ياد شده است٣. او در زمرۀ انبیای الهی بود و دین او را در راستای دعوت توحیدی ابراهیم(ع) و در مقابل شرک و بت پرستی قرار داشت.نام او بارها به عنوان یکی از پیامبران در قرآن ذکر شده است٤.مطابق روایات، نبوت او به جهت هدایت جرهمیان، و نیز قبایل یمانی و عمالیق بود و مدت ۵۰ سال، در میان ایشان به انجام رسالت الهی پرداخت و آنان را به نماز و زکات فراخواند و از پرستش بتان بر حذر داشت؛ اما آنان به جز گروهی اندک، در کفر خود پا برجای ماندند٥.اسماعیل دوازده پسر داشت که از بین آنان، قیدار، مدین و ادبیل مشهورترند. مدین به سرزمینی در شمال که به نام خود او به سرزمین مدین شناخته شد، کوچ کرد و از فرزندان او شعیب به پیامبری برگزیده شد.همچنین اسماعیل به عنوان یکی از اجداد اصلی عرب به شمار آمده است و نسب عدنان، نیای بخش وسیعی از قبایل عرب، به او باز میگردد و لذا منابع تاريخى اسماعیل(ع) را ابوالعرب خواندهاند٦…
وقتى هاجر و اسماعيل در آن سرزمين قرار گرفتند،هاجر براي پيداكردن آب ،هفت بار فاصله دوكوه صفا و مروه را رفت و برگشت و در كمال شگفتى ديد خداوند از زير پاي كودكش چشمه اى جوشانده كه بعدها زمزم نام گرفت و به خاطر آن قبيله جرهم اجازه گرفتند انجا سكونت كنند و اسماعيل بعدها به پيامبرى بر آنها برانگيخته شد.داستان ذبيح شدن اسماعيل نيز در قرآن آمده٧ بدين ترتيب كه خداوند به منظور آزمون بندگان صالح خويش ابراهيم و اسماعيل،مطابق روياى ابراهيم(ع) ،هر دو عليرغم وسوسه هاي مكرر شيطان،تسليم وار به قربانگاه شتافتند و كارد بر گلوى اسماعيل قرار گرفت؛اما خداوند پس از اين نشان اخلاص،قوچى را از بهشت فرستاد به جاى اسماعيل ذبح شود و اينها همه از طواف و سعى بين صفا و مروه و رجم شيطان و قربانى مناسكى شد كه هر مسلمان در فريضه حج انجام و ياد آن موحدان را زنده مى دارد…
از فرازهاى مهم زندگی اسماعیل(ع)، همراهی او با ابراهیم(ع) در ساختن خانه کعبه است.ابراهیم(ع) برای به جایآوردن فرمان الهی درباره برپایی کعبه به مکه آمد و اسماعیل به همراه پدر دست به کار بنای کعبه شد: “و آن هنگام ك ابراهيم و اسماعيل ،ديوارهاى خانه كعبه را برافراشتند، گفتند پروردگارا اين خدمت از ما قبول فرما،توهستى كه دعاى خلق اجابت كنى و به راز هاى همگان دانائى؛پروردگارا! ما را مسلمان و تسليم خود قرار ده و راه پرستش را به ما بنما و توبه ما بپذير كه تو توبه پذير مهربانى هستى٨”.اسماعیل(ع) پس از آن طی سالها عهده دار امور خانه کعبه بود، و پس از خويش،سرپرستی کعبه را به فرزندش نابت سپرد.او پیش از مرگ وصیت کرد تا دخترش با عیص فرزند اسحاق ازدواج کند و نیز نبوت را به برادرش اسحاق سپرد.منابع روایی، عمرِ اسماعیل را ۱۳۰ سال و حتی بیشتر نوشتهاند که پس از مرگ، پیکر او در ناحیه حِجر اسماعيل كنار كعبه و در جوار مدفن مادرش هاجر به خاک سپرده شد٩…
——————–
١.صافات/١٠٠و١٠١.
٢.ابراهيم/٣٧.
٣.مريم/٥٤-٥٥؛صافات/١٠١؛انبياء/٨٥.
٤.بقره/۱۳۶؛ آل عمران/۸۴؛ نساء/۱۶۳.
٥.معالم التنزيل بغوی، ج۳، ص۶۲۴؛ تبيان طوسی، ج۷، ص۱۳۳؛كامل ابن اثیر، ج۱، ص١٢٥.
٦.سيره ابن هشام، ج۱، ص۸؛ مسعودی، اثبات، ص۳۴؛ مقدسی،البدء و التاريخ، ج۴، ص۱۰۵.
٧.صافات١٠١-١١١.
٨.بقره/١٢٧-١٢٨.
٩.كامل ابن اثير،ج٢.ص٤٢.