وقتى خدائى دارى كه از رگ گردن به تو نزديك تر است ١، چرا با او مأنوس نشوى و او را نخوانى و خواسته هايت را از او نخواهى و به او پشتگرم نباشى ؟! همه كمال انسان در فهم اين نكته است كه خدائى دارد كه او را آفريده و از هركس به او مهربان تر و قدرتش بى نهايت است و دستش باز است كه همه خواسته هاى او را برآورده سازد و هرگز او را تنها نگزارد… وقتى انسان به اين پايه از معرفت برسد،صميمانه با خدايش سخن مى گويد. اين سخن گفتن همان “دعا”ست يعنى خواندن خدا.خود او فرمود:”مرا بخوانيد تا اجابت تان كنم( قال ربکم ادعونی استجب لکم٢)؛و فرمود:”هنگامی که بندگان من، از تو درباره من سؤال کنند، [بگو:] من نزدیکم! دعای دعاکننده را، هنگامی که مرا می خواند، پاسخ می گویم؛ پس باید دعوت مرا بپذیرند، و به من ایمان بیاورند، تا راه یابند و به مقصد رسند (وَ اذا سَأَلَک عِبادی عَنّی فَانّی قَریبٌ اجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اذا دَعانِ فَلْیسْتَجیبُوا لی وَلْیؤْمِنُوا بی لَعَلَّهُمْ یرْشِدُونَ٣)…
اگر انسان از فطرت خدائيش روى برگرداند و به خالقش توجه و اعتنا ننمايد و با او سخن نگويد و دعا نكند، خدايش نيز به او اعتنا نخواهد نمود:”بگو اگر دعایتان نباشد پروردگار من به شما اعتنایی ندارد(قل ما یعبؤا بکم ربی لو لا دعاؤکم٤).به همين خاطر در روايت آمده:دعا،روح و جان عبادت است(الدعاء مُخّ العبادة٥).پيامبر خدا(ص)فرمود: “دعا و راز و نیاز به درگاه خداوند، اسلحه انسان با ایمان و ستون (خیمه) دین و نور آسمان ها و زمین است”٦؛و نيز فرمود:”تمام اعمال نیک انسان، تنها نیمی از عبادت است و نیم دیگر آن، دعا و راز و نیاز با معبود است”٧.امير مومنان(ع)نيز فرمود:”دعا کلید رحمت خداوند و چراغ روشنی برای تاریکی های دنیا و آخرت است”(الدُّعا مِفْتاحُ الرَّحْمَةِ وَ مِصْباحُ الظُّلْمَةِ)٨؛امام صادق(ع) نيز فرمود:”زیاد دعا کنید و در خواندن خدا اصرار کنید؛ زیرا کلید تمام رحمت ها و عامل پیروزی در هر حاجتی دعاست؛ نعمت ها و برکاتی که نزد خداوند است، بدون دعا به کسی نمی رسد، و هیچ دری وجود ندارد مگر اینکه با اصرار و سماجت و پافشاری گشوده می شود”٩!…
دعا و سخن گفتن با خدا نيز ادب و آدابى دارد. چنان نباشد كه فقط در گرفتارى ها و اضطرار ها خدا را بخوانى و چون مشكلت برطرف شد و حاجتت را گرفتى،از ياد خدا غافل شوى!:”چون انسان را سختی رسید، پروردگار خویش را بخواند و سوی او بازگردد وچون خدا نعمتی از جانب خویش بدو دهد آن سختى و اضطرارى را که سابقا داشت و خدا را می خواند، فراموش کند”١٠.ديگر آنكه دعايت را با بسم الله الرحمن الرحيم،شروع كنى كه رسول خدا(ص) فرمود:”دعایی که اولش با بسم الله شروع شود رد نخواهد شد”١١. اميرمومنان(ع)هم فرمود:” قبل از دعا، مدح و ثناى حضرت حق را بگویند”١٢؛ديگر آنكه صلوات بر محمد و آل محمد فرستد و به آل الله توسل نموده و آنان را شفيع قرار دهد كه : امام رضا (ع)فرمودند: هر گاه از خداوند تبارک و تعالی تقاضایی داشتی بگو خداوندا از تو می خواهم که بحق محمد و علی که نزد تو مقام والایی دارند حاجت مرا برآورده سازی”١٣.ديگر آنكه در حق ديگران نيز دعا كنى كه حضرت فاطمه(س)چنين مى كرد و فرمود:نخست دعا براى همسايه،سپس براى خويش(الجار ثم الدار)١٤.ديگر آنكه در پنهانى و با حالت تضرع،دعا نمائى(أدعوا ربكم تضرعاً و خفية)١٥…
خداوند در قرآن بعضى از دعاها را نيز آموزش داده است:”پروردگارا گناهان ما را بیامرز و بدی هامان را بپوشان و ما را با نیکان بمیران”(ربنا فاغفر لنا ذنوبنا وکفر عنا سیئاتنا وتوفنا مع الابرار)١٦؛”پروردگارا،در اين دنيا و در آخرت،نيكوئى و خوبى عطاكن و ما را از آتش محفوظ دار”( ربنا آتنا فی الدنیا حسنة و فی الآخرة حسنة و قنا عذاب النار)١٧؛ “پروردگارا روزی که حساب بپا میشود من و پدر و مادرم و همه مؤمنان را بیامرز(ربنا اغفر لی و لوالدی و للمؤمنین یوم یقوم الحساب)١٨؛ و ساير دعاهائى كه با “ربِّ”و”ربّنا” در قرآن آمده است.مدرسه تربيتى دعا، مى تواند هم روح فرد را به ملكوت الاهى پيوند زند و اعتلا بخشد و هم انسان ها را از دريوزگى نزد مخلوق و افرادى كه مثل خود او محتاج هستند ،نجات دهد و هم او را نزد خداوند،با اعتبار سازد و هم به خواسته هايش برساند.دريغ كه انسان ها خود را از اين گنجينه عظيم محروم سازند و از بركاتش بهره مند نشوند…
———————
١.” وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ “؛ق/١٦.
٢.مومن/٦٠.
٣.بقره/١٨٦.
٤.فرقان/٧٧.
٥.ميزان الحكمة، باب١١٨٩،ح٥٥١٩.
٦.كافى،ج٢،ص٤٦٨.
٧.ميزان الحكمة،ح٥٥٣٣.
٨.بحارالانوار،ج٩٠،ص٣٠.
٩.ميزان الحكمة،ح٥٥٨٥.
١٠.زمر/٨.
١١و١٢و ١٣. بحار الانوار، ج۹۳، ص۳۱۵.ج٩٦،ص٢٢.
١٤.بحارالانوار،ج١٠،ص٢٥.
١٥.اعراف/٥٥.
١٦.آل عمران/١٩٣.
١٧.بقره/٢٠١.
١٨.ابراهيم/٤١