عبادت،پيوند خالق و مخلوق است؛ پيوند مخلوقى كه سراسر فقر و نياز است به خالقى كه سراسر غنا و بى نيازى است.هم عقل مى گويد تشنه بايد كنار چشمه رود و هم شرع مى گويد نيازمندان بايد تكبر نكنند و به سوى بى نياز روند تا از فقر بيرون آيند و در پيوند با با آن غناي مطلق به كمال رسند:”آنها که (در مقام قرب) نزد پروردگار تو هستند، هیچگاه از عبادتش تکبر نمی ورزند و او را تسبیح می گویند و برايش سجده می گزارند”(ان الذین عند ربک لایستکبرون عن عبادته و یسبحونه و له یسجدون)١.اصولاً هدف از خلقت نيز همين به كمال رساندن وجودهاى نيازمند است به غناي بى نهايت و ارتقا به درجات كمالات و معرفت كه فرمود:”من جن و انس را نیافریدم جز برای آنكه مرا عبادت نمايند(و ما خلقت الجنّ و الانس الاّ لیعبدون٢).انسان عارف،دريافته است كه فقير است،فقير اگر تكبر كند،چيزى به دست نمى آورد؛فقير چه چيز دارد تا به آن بنازد؟! بايد راه تواضع و عبوديت پيش گيرد تا خداوند بى نيازش كند…
“عبد” كسى است که سر تا پا تعلق به مولا و صاحب خود دارد و خواست و اراده اش تابع خواست و اراده ی اوست و در اطاعت او كوتاهى نمى كند و خود را مالك چيزى نمى داند بخصوص مولايي چون خدا كه وجودش هم از اوست.بايد جز به خواست او در راه ديگر ،گام ننهد و به دستورات او عمل كند: “ای کسانی که ایمان آورده اید، رکوع و سجود بجا آورید و پروردگارتان را عبادت کنید و کار نیک انجام دهید تا رستگار شوید”.(یا ایها الّذین امنوا ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربّکم و افعلوا الخیر لعلّکم تفلحون)٣.تشريع دين و ارسال پيامبران هم براى نشان دادن همين راه پيوند با خدا و راه زندگى خوب و سعادتمندانه است:”به آنها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را پرستش کنند با کمال اخلاص پرستش كنند و از شرک به توحید بازگردند؛ نماز را برپا دارند و زکات را ادا کنند؛ و همین است آئین مستقیم و صحیح و پایدار!”(و ما امروا الاّ لیعبدوا الله مخلصین له الدّین حنفاء و یقیموا الصَّلوة و یؤتوا الزّکوة و ذلک دین القیمَّةِ)٤.دين و آئين قيّم و پايدار،تفسير همين عبوديت و پيوند با خالق و دستورات اوست…
توحید عبادی، یعنی اعتقاد به اینکه جز الله کسی سزاوار پرستش نیست و پرستش تنها مختص خداوند است.دعوت به پرستش خدای یگانه، بر اساس قرآن کریم، برنامه اصلی تمام فرستادگان الهی بوده است:و (هرگز) معبود ديگرى را با «اللّه» مخوان كه معبودى جز او نيست؛ همه چيز جز وجه او نابود است، حُكم (و حاكميّت، تنها) از آن اوست، و همه به سوى او بازگردانده مى‌شويد”(ولاتَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ)٥. نبايد مردم به عبادت طاغوت ها(طغيان گران) بپردازند:”کسانی که از عبادت طاغوت اجتناب کردند و به سوی خداوند بازگشتند بشارت از آن آنها است”(والّذین اجتنبوا الطّاغوت ان یعبدوها و انابوا الی الله لهم البشری)٦. بايد دانست عبادت طاغوت، تنها به معنی رکوع و سجود براى آنها نیست، بلکه هر گونه اطاعت را نیز شامل می شود.امام صادق (ع) در تفسير همين آيه فرمود:هركس ،جباّرى را اطاعت كند،او را عبادت كرده است(من أَطاع جبّاراً فقد عبده)٧…
پيامبر(ص) در پاسخ كسانى كه ايشان را به مماشات در برابر پرستش بت ها به عنوان شفيع دعوت مى كردند، فرمود: “بگو: اى نادانان! آيا مرا فرمان مى‌دهيد كه جز خدا بپرستم؟! و قطعاً به تو و به كسانى كه (از پيامبران) پيش از تو بوده‌اند وحى شده است كه: اگر شرك بورزى، بدون شك عمل تو تباه مى‌شود و قطعاً از زيانكاران خواهى شد”(قل أَ فَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجاهِلُونَ وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ)٨. همچنين خطاب به مشرکان، از آنها پرسید وقتی شما از مخلوقات الهی مجسمه می‌سازید و آنها را پرستش و سجده می‌کنید، یا نماز به جای می‌آورید و صورت هاتان را بر خاک می‌گذارید، چه چیزی برای پروردگار عالمیان باقی گذاشته‌اید؟! زيرا از حقوق کسی که تعظیم و عبادت می‌شود، این است که با بندگانش یکسان قرار داده نشود٩. اما عبادت خدا نيز درجات دارد.امير مومنان فرمود:”گروهی خداوند را به امید بهشت عبادت کردند که آن عبادت بازرگانان است و گروهی خداوند را از ترس جهنم عبادت کردند که آن عبادت بردگان است و گروهی خداوند را عبادت کردند از روی شکر و سپاس که آن عبادت آزادگان است”١٠…
——————-
١.اعراف/٢٠٦
٢. ذاریات/٥٦.
٣.حج/٧٧.
٤.بيّنه/٤.
٥.قصص/٨٨.
٦.زمر/١٧.
٧.مجمع البيان،ج٧،ص٧٧٠.
٨.زمر/٦٤ و٦٥.
٩.وسائل الشيعه،ج٤،ص٩٨٥.
١٠.نهج البلاغه،حكمت٢٣٧.