خداي مهربان،پس از خلقت انسان ها، آنان را بدون قانون و برنامه و شريعت،رها نكرد و از طريق فرستادگانش همه امور مورد نيازشان را با عنوان شرع، معين فرمود:” شرع و آیینی برای شما قرار داد که نوح را هم بدان سفارش کرد و آنچه به سوى تو وحى كرديم و آنچه ابراهيم و موسى و عيسى را بدان سفارش نموديم آن بود كه دين را به پا داريد و در آن دچار تفرقه نشويد”١.شرع از شَرِيعَة به معناى آبراهى است كه مردم را به ساحل رودخانه هاى بزرگ مى رساند؛از آنجا كه احكام دين نيز راه رسيدن به كمالات است، به آن شريعت گفته مى‌شود.شارع و حاكم و شريعت گزار هم، خودِ خداست (وَ لَهُ الْحُكْمُ)٢؛”این حکم خداوند است که در میان شما حکم می‌کند، و خداوند داناى حکیم است(ذلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ)٣.هيچكس ديگرى شايسته حاكميت و تشريع احكام براى زندگى انسانها جز خدا نيست:”حکم و فرمان، تنها از آنِ خداست!”(إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ)٤ …
يك بخش از تشريع مربوط به شيوه عبادت است:”پروردگارا! …طرز عبادت مان را به ما نشان ده”(رَبَّنا … وَ أَرِنا مَناسِكَنا)٥ و “براي هر يك از امت ها آئين و راهى (شريعتى) معين كرديم”(ولكلٍٍّ جعلنا منكم شرعة و منهاجاً)٦.براى مثال خواندن نماز و گرفتن روزه و انجام حج و ساير عبادات را تعيين فرموده است؛ نمونه آن در يكى از آيات،در مورد نماز:”ای کسانی که ایمان آورده‌اید! هنگامی که به نماز می‌ایستید، صورت و دستها را تا آرنج بشویید! و سر و پاها را تا مفصل (برآمدگی پشت پا) مسح کنید! و اگر جُنُب باشید، خود را بشویید (و غسل کنید)! و اگر بیمار یا مسافر باشید، یا یکی از شما از محل پستی آمده (قضای حاجت کرده)، یا با زنان تماس گرفته (و آمیزش جنسی کرده‌اید)، و آب (برای غسل یا وضو) نیابید، با خاک پاکی تیمم کنید! و از آن، بر صورت (پیشانی) و دستها بکشید! خداوند نمی‌خواهد مشکلی برای شما ایجاد کند؛ بلکه می‌خواهد شما را پاک سازد و نعمتش را بر شما تمام نماید”؛كه تفصيل بعضى عبادات،در سنت پيامبر و امامان معصوم عليهم السلام آمده است…
بخش ديگرى از تشريع مربوط به احكام خوردن و آشاميدن است:نمونه اى از بعضى از اين آيات:”از آنچه خدا روزیتان کرده است، حلال و پاکیزه بخورید… خداوند، تنها مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را با نام غیر خدا سر بریده‌اند، بر شما حرام کرده است”٧؛ “در باره شراب و قمار از تو سؤال می‌کنند، بگو: «در آنها گناه و زیان بزرگی است؛ و منافعی (از نظر مادی) برای مردم در بردارد؛ (ولی) گناه آنها از نفعشان بیشتر است. و از تو می پرسند چه چیز انفاق کنند؟ بگو: از مازاد نیازمندی خود. اینچنین خداوند آیات را برای شما روشن می‌سازد، اميد است اندیشه کنید!”٨.بخش ديگرى در مورد آداب ازدواج و طلاق است.مثلاً:”هنگامی که زنان را طلاق دادید، و به آخرین روزهای «عدّه» رسیدند، یا به طرز صحیحی آنها را نگاه دارید (و آشتىکنید)، و یا به طرز پسندیده‌ای آنها را رها سازید! و هیچ‌گاه به خاطر زیان رساندن و تعدّی کردن، آنها را نگاه ندارید! و کسی که چنین کند، به خویشتن ستم کرده است”٩…
بعضى از آيات نيز مربوط به قضا و اجراى حدود است:مثلاً:”هر یک از زن و مرد زناکار را صد تازیانه بزنید؛ و نباید رأفت (و محبّت کاذب) نسبت به آن دو، شما را از اجرای حکم الهی مانع شود، اگر به خدا و روز جزا ایمان دارید!”١٠؛يا در مورد ارث:”خداوند در باره فرزندانتان به شما سفارش می‌کند که سهم (میراث) پسر، به اندازه سهم دو دختر باشد؛ و اگر فرزندان شما، (دو دختر و) بیش از دو دختر باشند، دو سوم میراث از آن آنهاست؛ و اگر یکی باشد، نیمی (از میراث،) از آن اوست. و برای هر یک از پدر و مادر او، یک ششم میراث است…”١١ و همين گونه در مورد كسب و كارهاى حلال و حرام،مناسبات خانوادگى و اجتماعى،تعاون،احسان و انفاق و خلاصه در همه شئون زندگى فردى و اجتماعى،احكام و قوانين را تشريع نموده و يكى از وظايف پيامبران،بيان اين احكام براى مردم است و البته انجام همه احكام نيز در حدّ توان انسان هاست نه خارج از توان آنها:”خداوند هیچ کس را، جز به اندازه تواناییش، تکلیف نمی‌کند. (انسان،) هر کار (نیکی) را انجام دهد، برای خود انجام داده؛ و هر کار (بدی) کند، به زیان خود کرده است”(لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ) ١٢…
—————
١.شورى/١٣.
٢.قصص/٧٠.
٣.ممتحنه/١٠.
٤.انعام/٥٧.
٥.بقره/١٢٨.
٦.مائده/٦ و٤٨.
٧.نحل/١١٤-١١٦.
٨.بقره/٢١٩.
٩.بقره/٢٣١.
١٠.نور/٢و١٨-٢٠.
١١.نساء/١١.
١٢.بقره/٢٨٦.