اتمام حجت

اگر در يك فرايند هدايتى، فرد هدايتگر آن چنان مطالب و دلائل و براهين و حجت هاي خود را به طور روشن و واضح به مخاطب انتقال دهد كه او نتواند آن را انكار كند و عذر و بهانه آورد، از آن به “اتمام حجت”تعبير مى كنيم.بطورى كه اگر قرار باشد مجازاتى براى متخلف اعمال  شود،حق اعتراض نداشته باشد.خداوند به لحاظ عدالتش،بر خود تکلیف کرده تا بر انسان ها اتمام حجت نماید و پیش از هر گونه مجازاتی،آنها را از نتايج  نوع عملكردشان آگاه نمايد؛ لذا از طريق پيامبران و اولياي الاهى، حقايق جهان و نتايج باورها و اعمال و مجازات دنیوی و اخروی هريك  ابلاغ کرده و به گوش مردمان رسانیده است تا در دنیا و یا آخرت مدعی نشوند که نمی دانسته و یا احکام و حقایق برایشان تبیین یا تفهیم نشده است:”پیامبرانی را فرستاد که بشارت دهنده و بیم دهنده بودند تا برای مردم، پس از فرستادن پیامبران، در مقابل خدا حجتی نباشد”(رسلا مبشرین ومنذرین لئلا یکون للناس علی الله حجة بعد الرسل)١…

ابتدا خداوند پيامبران خود را مى فرستد و آنان هشدارهاى لازم را به مردم مى دهند و اتمام حجت انجام مى شود، آنگاه موضوع پاداش يا عذاب مطرح مى گردد. اساساً قانون خداوند، چنین است که کسی را عذاب و مؤاخذه نکند، مگر این که قبلا پیامبری بفرستد :” و ما تا پيامبرى را مبعوث نكنيم،عذاب دهنده نخواهيم بود”(وما کنا معذبین حتی نبعث رسولا)٢؛ و نيز “اهل هيچ قريه اى را هلاك نمى كنيم مگر بيم دهندگانى براى آنها باشد( وَ ما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَها مُنْذِرُونَ)٣. خداوند از طريق پيامبرانش به اشکال گوناگون و شیوه های متفاوتی چون انذار و بشارت و تبيين و تعليم، مردمان را نسبت به حقایق هستی آگاه کرده و تکالیف و وظایف آنان را در قبال خود،‌خدا و خلق بیان کرده و حقوق ایشان را گوشزد نمايد تا در آینده مدعی آن نشوند که شناختی از حقایق و یا اطلاعی از کم و کیف احکام و قوانین و مجازات های مترتب بر آن نداشته اند لذا شايسته عقاب و عذاب نيستند…

١.نساء/١٦٥.

٢.اسراء/١٥.

٣.شعراء/٢٠٨.