واژه “اوتواالعلم”، يعنى كسانى كه به آنها دانش عطا شده است؛اين واژه در اين آيه به ائمه عليهم السلام تفسير شده است:”بلكه آن (قرآن) آياتى است روشن كه در سينه هاى كسانى جاى دارد كه به آنان، علم داده شده است و جز ستمگران آيات ما را انكار نمى كنند”(بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلَّا الظَّالِمُونَ)١. در روایات فراوانی مصداق «الذین اوتوا العلم»(يعنى كسانى كه علم بدانان داده شده)،ائمه معصومین علیهم السّلام معرفی شدهاند. از جمله از امام باقر و امام صادق علیهماالسّلام روایت شده كه آنان،امامان هستند٢. در برخی روایات آمده است:” اوتوا العلم، مائیم و آیه، ما را اراده کرده است(نحن وایّانا عَنیٰ)٣.در روایتی ديگر امام صادق (ع) فرمود:”اینان، امامان از آل محمد(ص)اند که پیوسته در هر زمان باقی و دائم اند”(هم الائمه من آل محمد(ص) باقیة دائمة فی کل حین)٤؛ امام باقر(ع)فرمود:”چه کسی غیر از ما می تواند مراد باشد؟!”(من عسی ان یکون غیرنا)٥. در روایتی دیگر امام باقر(ع)اشاره به سینه خودشان فرمودند٦(يعنى منظور از اوتواالعلم،مائيم)…
براى فهم قرآن و بهره ورى از دانش عظيم آن كه منشور زندگى است و حاوى علوم الاهى،بايد نزد چه كسى رفت؟ بايد نزد كسانى رفت كه خداوند دانش قرآن را در سينه آنها به وديعت نهاده است.آنان كيانند؟ كسانى اند كه آگاه ترين مردم نسبت به تنزيل و تأويل آن هستند.در ميان اصحاب چه كسى را مى توان نام برد كه داناترين افراد به قرآن باشد؟ همه اذعان دارند او كسى جز على(ع)نيست كه هماره همراه پيامبر بوده و كتابت قرآن را به عهده داشته و پيامبر او را از نزول همه آيات و تفسير و تاويل آن،مطلع مى كرده است.او خود فرمود:”هیچ آیهای نه در شب و نه در روز ، نه در آسمان و نه در زمین ، نه درباره دنیا و نه درباره آخرت ، نه درباره بهشت و نه درباره دوزخ ، نه در صحرا و نه در کوه، نه در روشنائی و نه در تاریکی بر پیامبر نازل نشد مگر آنکه مرا به خواندن آن وا داشت و آنرا بر من املاء کرد و من بدست خویش آنرا نوشتم و تاویل و تفسیر ، ناسخ و منسوخ ، محکم و متشابه ، خاص و عام آن و جای نزول و علت نزول آن را تا روز قیامت به من آموخت”٧…
اين دانش از على(ع) به امامان بعد از او انتقال يافت و آنان مصاديق “اوتواالعلم”و نيز “من عنده علم الكتاب” شدند: “بگو كفايت مى كند گواه ميان من و شما،خدا و كسى كه علم قرآن نزد اوست”(قل کفی بالله شهیدا بینی و بینکم و من عنده علم الکتاب)٨.امام باقر(ع) در تفسیر آیه “اوتواالعلم”فرمود:”خداوند در این آیه تنها ما را اراده کرده است و امیرالمؤمنین علی(ع) اول ما و افضل ما و بهترین ما بعد از پیامبر(ص)است”٩.همچنين فرمود:” هیچکس نمیتواند ادعاء کند که علم به تمام قرآن را در خود جمع کرده مگر آنکه دروغگو باشد کسی جز علی بن ابی طالب (ع)و ائمه بعد از او علم به قرآن را آنگونه که خدا نازل کرده، حفظ و جمع نکرده است”١٠.امام صادق(ع) نيز در مورد تسلط خويش به علوم قرآن فرمود:به خدا سوگند،کتاب خدا را از آغاز تا پایان چنان میدانم که گویا در کف دست من است”(و الله انی لاعلم کتاب الله من اوله الی آخره کانه فی کفی…)١١…
دانش تفسير و تأويل قرآن،دانش احكام و دستورات قرآن و آشنائى با محكمات و متشابهات و ناسخ و منسوخ و ساير علوم آن نزد على(ع) بوده كه به امامان پس از خود سينه به سينه البته با روشي خاص انتقال يافته است. اسلمة بن محرز گوید از امام باقر (ع) شنیدم که فرمود:”از جمله دانش هائى که خداوند به ما عنایت کرده است علم تفسیر قرآن و احکام آن است”(انّ من علم ما اوتینا تفسیرالقرآن و احکامه)١٢.امام صادق(ع)هم فرمود:خداوند پيوسته در ميان ما اهل بيت،كسانى را برمى انگيزد كه علم قرآن از ابتدا تا انتهايش را مى داند”(انا اهل بیت لم یزل الله یبعث فینا من یعلم کتابه من اوله الی آخره)١٣.روایات افزون تر در اين زمينه در متون روائى موجود است١٤… بنابراين آنان كه در پى يافتن معارف قرآنى هستند مى توانند در پرتو امامت ائمه معصومين،به چشمه سار زلال معارف قرآنی دست يابند و از صهباى آن بنوشند و از انوارش بهره مند شوند…
—————–
١. عنكبوت/٤٩.
٢.اصول كافى ،ج۱، ص۴۱۴ ح ۲؛ کنز الدقائق، مشهدی،تصحيح عراقى،ج۹، ص۲۲۷.
٣.بصائر الدرجات،صفار، جزء رابع، ص۲۰۷، ح ۱۶و ص٢٢٧.
٤.تاویل الآیات، شرف الدین استرابادی نجفی، ج۱، ص۴۳۲.
٥.بصائر الدرجات، صفار، جزء رابع، ص۲۰۵، ح ۴ و ص٢٢٥.
٦. مرآة العقول، علامه مجلسی، ج۲، ص۴۳۶.
٧.تحف العقول، ابن شعبة حرانی، ص۱۹۶.
٨.رعد/۴۳.
٩.اصول کافی، ج۱، ص۲۲۹.
١٠.همان، ج۱، ص۲۲۸.
١١.تفسير عياشی، محمد بن مسعود العياشی، ص۶۷؛ اصول كافى،ج١،ص٢٢٩.
١٢.قرآن در احادیث اسلامی، ص۱۷۸ به نقل از تفسیر عیاشی.
١٣.موسوعة الامام علی بن ابی طالب، محمد ری شهری، ج۱۰، ص۴۹ – ۵۹.
١٤. الفوائد المدنیه، محمّد أمين استرابادی، ص۴۷.
