مهدویت به معنای اعتقاد به ظهور موعودى الاهى براى تحقق وعده هاى آسمانى در آخرالزمان است. كليات اين اعتقاد در قرآن كريم آمده و جزئياتش توسط پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين (ع) بيان شده است.اين موعود،بر اساس آموزه هاى روائى،حضرت حجة بن الحسن،امام مهدی (ع)دوازدهمين امام است. مهدویت از لحاظ لغوی، مصدر جعلی است که پس از افزودن تای تأنیث به اسمی که یای نسبت به آن اضافه شده ساخته میشود. اسم اصلی که میتواند اسم فاعل، اسم مفعول یا هر اسم دیگری باشد، در معنای مصدر جعلى، اثرگذار است و معنای مصدری آن را به سوی خود معطوف میکند؛ بنابراین مهدویت از لحاظ لغوی، به معنای مهدی بودن است و چون مهدی اسم مفعول و معنای هدایت شده را میدهد، مهدویت به معنای “ره یافته بودن”خواهد بود و اصطلاحاً چون مهدى لقب امام دوازدهم است منظور از آن، امور متعلق به ماموريت حضرت مهدى به عنوان تحقق بخش وعده الاهى مى باشد…
اعتقاد به ظهور اين موعود،امرى است كه در آيات زيادى از قرآن به عنوان وعده اى الاهى به آن اشاره شده و نويدى است كه براى پيامبران و امت هاى آنها مطرح گرديده و در كتاب هاى آسمانى نيز بر آن تأكيد شده است. قرآن كريم از اين وعده الاهى با تعابيرى اينگونه ياد كرده است: دین حق و آئين پیامبر(ص)،روزی، فراگیر خواهد شد١؛ سرانجام، نور خدا به درخشش نهایی خویش میرسد٢؛ باطل از میان میرود ٣؛ بندگان صالح خدا، وارث زمین خواهند شد٤؛ و این وعده الهی، تخلّف نخواهد پذيرفت٥… براى نمونه به دو آيه از آيات اين موضوع اشاره مى كنيم:”«ما در زبور پس از ذکر ( تورات)، نوشتهایم که سرانجام زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد”(وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُون)٦؛و “او کسی است که رسولش را با هدایت و آیین حق فرستاد تا آن را بر همه آیینها غالب گرداند، هرچند مشرکان کراهت داشته باشند”(هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ)٧…
اين باور،در دل مومنان ، مشعل اميد را روشن نموده و چشم انتظارى براي تحقق آن، انتظارى پويا را رقم مى زده است.خوشبینی و امیدواری مسلمانان به آینده نيز ناشی از ایمان به همين اعتقاد است كه با ظهور حضرت مهدی (ع) انجام خواهد شد که بنابر روایتی از پیامبر اسلام (ص)، حتّی اگر یک روز از دنیا باقى باشد، خداوند اين وعده را تحقق خواهد بخشيد:”اگر فقط یک روز از عمر دنیا باقی مانده باشد، خداوند، آن روز را چنان طولانی می کند تا مردی صالح از اهل بیت مبعوث گرداند و زمین را چنان که پر از ظلم و جور شده است، پر از عدل و داد کند٨.روایات اسلامی از شیعه و سنی درباره حضرت مهدی (ع)آن چنان روشن و پرشمارند که جای شکّ و تردیدی برای مسلمانان باقی نمى گزارد٩. بر اساس باور شیعيان ، امام مهدی (ع) غيبتى خواهد داشت و در روزگار غیبت نیز منصب امامت او تداوم خواهد داشت و همچون خورشید، که در پس ابر است، جهان را از نور و گرمای خویش بهرهمند میسازد و کائنات را با هدایت باطنی، از سوي خداوند هدايت خواهد نمود١٠…
بنا بر پژوهش هائى كه انجام شده است،همه ادیان الهی و حتّی آیینهای بشری، مانند دین های هندی و بودایی، از وجود منجی به صراحت یا کنایت یاد کردهاند١١. بر اساس اين نويدها، آنان نيز بر اين باورند كه سرانجام، جهان به خوشبختی و بهروزی و آسایش خواهد رسيد. در آيات قرآنى در موارد متعددى به اين نويدها براى آن آرمان روشن اشاره شده است.برخی از علما و محققان، تعداد آیاتی که درباره امام زمان(ع) تفسیر و تأویل شده است، را حدود دویست آیه دانستهاند.علامه مجلسی،در بحارالانواربعضى از آنها را نقل نموده است١٢.بعضى كتاب هائى كه در اين موضوع نگاشته شده است:الامام المهدی فی القرآن و السنة، سعید ابومعاش(این کتاب بیش از ۵۰۰ آیه را درباره مهدویت دربردارد)؛المحجة فیما نزل فی القائم الحجة، سید هاشم بحرانی(این کتاب که بیش از ۱۲۸ آیه را به مهدويت تاويل نموده با عنوان سیمای حضرت مهدی در قرآن به فارسی ترجمه شده است)؛معجم مهدویت در روایات تفسیری در ٣جلد، مرتضی عبدی چاری، انتشارات ظهور؛ معجم احادیث الامام المهدی،على كورانى،موسسه معارف جلد آيات مأوّله(حدود٢٠٠آيه)؛معجم مهدویت در تفاسیر شیعه و اهل سنت،حسن طباطبائی؛الآیات الباهره فی بقیة العترة الطاهرة،سید داود میرصابر؛القرآن یتحدث عن الامام المهدی،مهدی حسن علاء الدین؛الامام المهدی فی القرآن،سید عبدالرحیم موسوی ؛امام مهدی در قرآن،مهدی یوسفیان…
———————-
١.توبه/٣٣؛فتح/٢٨.
٢.توبه/٣٢.
٣.اسراء/٨١.
٤.انبياء/١٠٥.
٥. نور/٥٥.
٦.انبياء/١٠٥.
٧.توبه/٣٣.
٨.مجمعالبیان، طبرسی، ج۱۶، ص۱۷۲.
٩.ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ج۲، ص٥٣٥.
١٠.صافی، لطف الله (گلپایگانی)، منتخب الاثر، ص۱۰۱و ٢٧١-٢٧٢.
١١.نصر، سید حسین، “معارف اسلامی در جهان معاصر”، ص۲۴۵.خسروشاهی،”مصلح جهانی” ص۵۳.
١٢.بحارالانوار،ج٥١،ص١٨-٦٤.