خونخواهى و قصاص براى كُشته اى كه به ناحق كشته شده باشد،حق خانواده و اولياء دَم اوست.خداوند در قرآن مى فرمايد:”و هرگز نفس محترمى كه خدا قتلش را حرام كرده مكشید مگر آن كه به حكم حق مستحقّ قتل شود؛ و كسى كه مظلوم كشته شود، ما به ولىّ او، حكومت و تسلّط بر قاتل دادیم؛ پس در مقام انتقام، آن ولىّ در قتل و خونریزى، اسراف نكند كه او از جانب ما مؤیّد و منصور خواهد بود”(وَ لا تَقْتُلُوا النّفْسَ الّتِى حَرّمَ اللّهُ إِلا بِالْحَقّ وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیّهِ سُلْطَاناً فَلا یُسْرِفْ فِى الْقَتْلِ اِنّهُ كَانَ مَنْصُوراً)١.اين آيه به حضرت مهدى(ع)تأويل شده است كه به خونخواهى جدّ بزرگوارش امام حسين (ع) كه مظلوم به شهادت رسيده است، بر مى خيزد و عاملان قتل او را به مجازات رسانده انتقام خون او و فرزندان و برادران و خاندان و ياران پاكبازش را از جنايت كاران و راضيان به قتل،خواهد گرفت و در اين ماموريت ،از جانب خدا يارى مى شود و پيروز مى گردد…
از حضرت باقر(ع) در تفسیر اين آیه نقل شده است كه فرمود: منظور از مظلوم در آيه، امام حسین(ع) است كه مظلوم كشته شد، و ما (ائمّه) اولیاى دم او هستیم و هنگامى كه قائم از ما قیام كند، به خونخواهى او مىپردازد و آنقدر از بانيان قتل مىكشد تا آن كه گفته مىشود اسراف كرده است، و اسراف در كشتار آن است كه به جز قاتلش را بكشد؛ و در تفسیر منصور در آيه(انّه كان منصوراً)، فرمود: همانا دنیا به پایان نمىرسد تا آن كه خداوند مردى از خاندان رسول خدا سلام اللّه علیهم را نصرت عنایت مىفرماید و منصور گرداند كه زمین را پر از عدل و داد مى كند پس از آن كه از ظلم و ستم پر شده باشد٢.”نصر” به معنی يارى و کمک و “منصور” به معناى يارى شده است و چون خداوند در زمان ظهور حضرت مهدى(ع)، او را با امدادهاى غيبى و فرشتگان، يارى مى كند، لذا “منصور” ناميده شده است…
در دو قسمت اززیارت عاشورا، اشاره ای به وجود امام زمان(عج) شده که قسمت اول در جمله :”در خواست مى كنم از خدائى كه مقامت را گرامى داشت، و مرا به وسيله تو كرامت بخشيد، كه خون خواهى تو را همراه پيشواى يارى شده(منصور) از اهل بيت محمّد كه درود خدا بر او و خاندانش باد، روزى من كند(فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذِي أَكْرَمَ مَقَامَكَ وَ أَكْرَمَنِي (بِكَ) أَنْ يَرْزُقَنِي طَلَبَ ثَارِكَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ )٣؛ و در قسمت دوم:”و روزيم کند خونخواهى شما را با امام هدايتگر آشكار گوياى (به حق) که از شما (خاندان) است”(وَ اَسْئَلُهُ اَنْ يُبَلِّغَنِى الْمَقامَ الْمَحْمُودَ لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ اَنْ يَرْزُقَنى طَلَبَ ثارى مَعَ اِمامٍ هُدىً ظاهِرٍ ناطِقٍ (بِالْحَقِّ) مِنْكُمْ)٤؛فرات كوفى در تفسيرش از امام محمد باقر(ع) درباره همین آیه نقل مى كند: منظور از مظلوم اینجا حضرت امام حسین(ع)است. پس در قتل، اسرافی نمی شود زیرا که او یاری شده است. همانا خدا مهدی ما را منصور نامید، چنانکه احمد و محمد (ص) را محمود و عیسی را مسیح نامید٥.
روايت هاى ديگرى نيز از ائمه عليهم السلام در تاويل اين آيه به امام حسين(ع)و امام زمان(ع) نقل شده كه دو نمونه را مى آوريم:معلی بن خنیس از امام صادق(ع) درباره اختصاص این آیه به امام حسین(ع)نقل نموده که از ایشان شنیدم : “قتل نفسى كه خداوند آن را حرام نموده ، قتل حسين بن على (عليهما السّلام) است که در برابر [ديدگان] خانواده ایشان صورت گرفت”٦.همچنين عبد الرّحمن بن كثير از آن حضرت نقل كرده:معاصى كبيره هفت است و حكم آن براى ما خانواده پيغمبر (ص) و در ما نازل گشته است و مردم همه آنها را نسبت به ما حلال شمردند، اوّل آنها شرك به خداوند بزرگ است و كشتن كسى كه خداوند قتل او را حرام كرده و خوردن مال يتيم و عاق والدين، نسبت بد و فحش به پاكدامنان و فرار از ميدان جنگ و انكار حقوق اهل بيت…رسول خدا در باره ما سفارش ها كرد و اين قوم سفارشى كه نسبت به ما كردند را عملا تكذيب نمودند و امّا قتل نفسى كه خداوند آن را حرام كرده است درباره حسين بن على (ع)و يارانش اجرا كردند٧…
———————-
١.إسراء/٣٣.
٢.بحار الانوار، ج٤٤،ص٢١٨،ح٧.
٣و٤.مفاتيح الجنان، زيارت عاشورا.
٥.تفسير فرات كوفى،ص٢٤٠.
٦.تفسير عياشي، جلد٢،ص٢٩٠؛تفسير برهان، ج٣،ص٥٢٩؛ تفسير كنز الدقائق،ج٧،ص٤٠٢.
٧.ترجمه متن من لا يحضره الفقيه، جلد٥،ص٢٨٠-٢٨١.