يكى از زيباترين تحليل ها در موضوع عدل براي من وقتى بود كه آموختم افعال اختياري انسان ها داراي آثار بزرگي در جهان امروز يا آينده است و لازمه عدل الاهى تعيين پاداش يا كيفر متناسب با اين آثار مى باشد.آثاري كه از ديد انسان ها قابل رؤيت يا اندازه گيري نيست و او قادر به تعيين كيفر و جزاي متناسب با جرم نمى باشد. مثلاً اگر كسي در سرچشمه آب نوشيدنى يك شهر اخلال و آن را آلوده كند و موجب بيماري يا مرگ مردم يك شهر شود آيا كيفر او صرفاً چند ماه زندان يا دادن مقداري جريمه است؟ كيفر مقطوع النسل شدن كسانى كه بر اثر اقدام او مرده يا بيمار يا داراي اختلالات روانى يا معيشتى يا محروميت هاي مختلف شده اند،چيست؟ آيا اصلاً انسان ها قادر هستند آثار مختلف پيدا و پنهان اعمال خويش را در طول زمان حال و آينده ، احصا نمايند؟
آيا اگر كسي راه ضلالت و كفر را انتخاب كند و موجب ضلالت كسان ديگري هم بشود و نسل هايي كه از اين كفار تا قيامت از هدايت محروم مي مانند و جرم هايي كه بر اثر اين محروميت از هدايت به وقوع مي پيوندد، در نظام دادگاه هاي بشري قابليت طرح،جرم شناسي و تعيين جزا و كيفر متناسب را دارد؟آيا مجازات متناسب در اين دنيا براي چنين جرم هائى امكان پذير است؟ كسانى كه كيفر خلود و جاودانگى در عذاب را براي مجرمين در دوزخ، بر نمى تابند و به آن معترض هستند آيا به اين لطيفه نيانديشيده اند كه آثار يك گناه و جرم،ممكن است بي نهايت خرابي ببار آورده كه اگر مدعيان بتوانند مجرم را شناسائى كنند براي هميشه شاكى او هستند و خواهان كيفر او خواهند بود و او براي حتى يك جرمش بايد بي نهايت پاسخگوي مدعيان باشد،چه برسد به ساير جرم هايش…
نكته مهم ديگر،فردي است كه جرم نسبت به او انجام مى شود.اگر كسي در مورد اشرف مخلوقات يعنى پيامبر اكرم (ص) مرتكب جرمى شود يا ايشان را مسموم و شهيد نمايد و امت عظيمى را از نعمت وجود ايشان محروم كند با اينكه اين جرم را در مورد يك فرد عادي انجام دهد،يكسان خواهد بود؟قرآن كريم حتى كشتن يك انسان معمولي را هم در حكم كشتن همه انسانها قرار داده (من قتل نفساً فكانما قتل الناس جميعاً) حال چطور خواهد بود جرم كسي كه جهانى را از وجود اشرف مخلوقات يا امامان و اولياي هدايتى خلق،محروم ساخته باشد؟
حال سوال مي كنيم اگر كسي جرمى را نسبت به خالق بزرگ هستى و خداي عزّوجلّ مرتكب شده باشد،از فرمان او سرپيچى نموده و معصيت او كرده باشد؛نسبت به وليّ نعمت و ربّ كريم و خداي رحيم و اعطا كننده همه نعمت ها… چنين جسارتى را انجام داده باشد،كيفر متناسب با اين جرمش چه خواهد بود؟آيا كمترين جزاي او دوري از رحمت اين خالق عظيم و خلود در عذاب نخواهد بود؟اضافه مى شود به اين كيفر،آثاري كه اين جسارتش بر خانواده و ديگر انسان ها داشته است؛همچنين اضافه مى شود آثارى كه اين جرم او بر امور تكوينى داشته و موجب محروميت هائي براي ديگران شده است.همين جا متذكر اين نكته ظريف شدم كه اگر رفتار هاي ما موجب طولانى شدن غيبت امام عصر ارواحنا فداه و به تأخير افتادن ظهور شريفشان شود چقدر در حق مردمى كه با اين تأخير دچار مشقت و محروميت و عذاب شده اند،مقصر خواهيم بود؟ببخش ما را اي خداي رحيم و با كرامتت با ما عمل كن نه عدالتت…