هر انديشه و ایده و گفتار و کردار صالح و شایستهاى که مفيد افتد و اثرات و برکاتش (حتی بعد از مرگ پدیدآورندهاش) در اختیار افراد و جوامع حال و آينده قرار گيرد، باقيات صالحات(نيكى هاي ماندگار) نام دارد و تا زمانى كه آن آثار و بركات ادامه دارد، پاداشهایی را بعد از مرگ برای آن نيكوكاران به دنبال دارد. مواردی چون وقف، فرزند صالح ،علم نافع،هدايت،نهادهاي خير و بنيادهاي نيكوكاري و…از جمله مصاديق باقيات صالحات اند.قرآن كريم در دو آيه بر اين امر مهم تأکید نموده است: مال و فرزندان، پيرايه و زينت زندگي دنيائى اند و باقيات صالحات،نزد پروردگار تو از نظر ثواب و اميد بستن به آنها،نيكوتر است( والْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَملا) و نيكىهاى ماندگار، ثوابش نزد پروردگارت بهتر و خوش فرجامتر است( وَ الْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیرْ عِندَ رَبِّکَ ثَوَابًا وَ خَیرْ مَّرَدًّا)…
پرونده اعمال انسان با مرگ او پايان مى پذيرد مگر در مورد باقيات صالحات،كه پرونده باز مى ماند و تا زمانى كه آن خيرات و نيكى ها كه او كاشته و بوجود آورده،ادامه داشته باشد،آن نيكى ها در پرونده او ثبت مى شود اگرچه سال ها و قرن ها از مرگ او گذشته باشد.بر اساس روايات،همه عبادات انسان چون موجب پاداش جاويد در آخرت است مى تواند جزو باقيات صالحات محسوب شود اما مصداق خاص آن،نيكى هاي ماندگار پس از حيات دنيوى است همچون “صدقه جاریه”اى که پس از مردن شخص نیز جریان داشته باشد و این صدقه حتی اگر تا روز قیامت هم باقى باشد، پاداشش به آن شخص میرسد؛” روش خیر و سیره هدایت کننده”ای که ایجاد کرده و خود به آن عمل مینموده و دیگران هم پس از او به آن عمل مینمایند.”فرزند صالح” که از خود به يادگار گذاشته و براى او استغفار مى نماید…
جالب است همه نيكوكاري هائى كه امروزه با عنوان”مسئوليت اجتماعى”مطرح است،مى تواندمصداق هائى براي آن “صدقه جاريه”،محسوب شود همچون چاه آبى که حفر کرده و در اختیار مردم گذاشته است؛بوستانى كه ساخته و وقف نموده است؛مدرسه و مسجد و بيمارستان و كتابخانه و نواخانه و صدها نهاد خيريه ديگر كه فردي يا گروهى ساخته اند و در اختيار مردم نهاده اند.ديگر ،فرزند نيك و اولاد صالح است.هرچه براي تربيت صحيح و ايمانى فرزندان،سرمايه گذاري شود،سودش به خود انسان مى رسد و اعمال صالح آنها در پرونده خود انسان ثبت مى شود؛ اين است كه پدران و مادران،در تربيت فرزندان بايد اهتمام فوق العاده داشته و نبايد لحظه اي از رشد معنوي و اخلاقي آنها غافل شوند كه هم به خود جفا كرده اند و هم به فرزندان…
در ميان باقيات صالحات و نيكى هاي ماندگار،از همه با اهميت تر،هدايت است و سيره و سنت حسنه ماندگار.چنان كه در سخن پيامبر به امير مومنان عليهما السلام تاكيد شده است:”اگر خداوند به وسيله تو يك نفر را هدايت كند،براي تو بهتر است از آنچه خورشيد بر آن مى تابد” هيچ چيزي با ارزش هدايت انسانها برابري نمى كند.تلاش براي هدايت انسان ها از بالاترين مصاديق باقيات صالحات است.زيرا وقتى يك نفر هدايت شد،فرزندان او هم هدايت مي شوند و اين سلسله تا قيامت ادامه خواهد داشت و همه خيرات آنها در پرونده آن هادي ثبت و ضبط مى گردد.امروز هدايت انسانها به سوي آخرين حجت خدا و پيوند دادن آنها با مقام مهدوي،بالا ترين باقيات صالحات و نيكى هاي ماندگار است…