مهارت مناظره

ائمه معصومین(ع)به کسانی که با فن مناظره آشنایی نداشتند، اجازه ورود به مناظره را نمی دادند. يكى از دوستان امام صادق(ع) به نام «طيّار»  گويد: به امام عرض كردم به من خبر رسيده كه شما از مناظره كردن با مردم (مخالفان) ناخشنود هستيد؟ امام(ع) فرمود: اگر كسى چون تو باشد، عيبى ندارد؛ از كسانى كه وقتى پرواز مى كنند و اوج مى گيرند، به خوبى مى توانند بنشينند، و هنگامى كه مى نشينند، به خوبى مى توانند پرواز كنند و اوج گيرند. كسى كه چنين باشد، ما از مناظرة او ناخشنود نيستيم.مفهوم کلام امام(ع) این است: کسانی که با فن گفتگو و مناظره آشنایی ندارند، نباید وارد بحث و مناظره گردند.در روايت دیگر می خوانیم: امام صادق(ع) شخصی را از ورود به مناظره نهی فرمود و شخص ديگری را به اين كار دستور داد. یکی از ياران آن حضرت عرض کرد: فدايت شوم! فلانی را از ورود به مناظره نهی كردی و ديگری را به آن فرمان دادی؟ امام فرمود:هَذَا أَبْصَرُ بِالْحُجَجِ  وَ أَرْفَقُ مِنْهُ ؛ وی به استدلالها بيناتر و مداراكننده تر از ديگری است…

در بعضی مواقع از سوی شاگردان امام صادق(ع) در محضر آن حضرت مناظراتی برگزار می شد و امام ایرادات و اشکالات آنها را بیان می فرمودند.روزی جلسه مناظره ای در حضور امام صادق(ع) با وجود برخی از شاگردان آن حضرت مانند: هشام بن حكم، هشام بن سالم، يونس بن يعقوب، حمران بن اعين، مؤمن طاق، قيس الماصر و… برگزار شد. از سوى مردی از اهل شام سؤالى مطرح شد که وی پس از شنیدن جواب از سوی امام(ع) و یاران او، مسلمان شد. در پايان جلسه، امام صادق(ع) شيوه مناظره حاضران را ارزیابی نموده و نقاط قوت و ضعف هريك را برشمرده و به هر كدام تذكراتى دادند… آفت مناظره  ها،مراء(خود نمائى)،خصومت و نزاع است،امیرالمؤمنین علی(ع) می فرماید: از مِراء و خصومت بپرهیزید؛ زیرا این دو باعث بیماری (کینه) علیه برادران دینی می شود و نفاق از آن دو می روید…مناظره‌ای که براساس اصول علمی و اخلاقی نباشد، اختلافات را تشديد و به جای تفاهم و روشنگری، ابهامات و شبهات را افزون و موجب گمراهی و پوشيده شدن حق می‌گردد…

نمونه هاي تاريخى بسيار جالبى در مناظرات ائمه و اصحابشان و نيز علماي بزرگ با مخالفان ، ثبت شده كه راهنماى بسيار خوبى براي دانشجويان فن مناظره است.كتاب شريف “احتجاج” و نيز مناظرات حضرت امام رضا عليه السلام با اصحاب فرق و اديان از جمله اين آثار است.امروز با گستردگى فضاى مجازي و رسانه اى،فرصت روياروئى و مناظره حضوري و مجازى ،فراوان بوجود مى آيد،بر خادمان و مرزبانان و مبلغان بويژه مرزبانان مهدوى لازم است تا با تسلط بر مهارت مناظره آمادگى اين روياروئى ها را داشته باشند تا هم شبهات مخالفان را بى اثر سازند و هم سخن حق و منطق الاهى را براي مخاطبان حقجو،تبيين نمايند…