تن دادن به كسب و كار و تلاش براي تأمين معيشت، آن چنان مهم شمرده شده كه اين تلاشگران، مجاهدان راه خدا نام گرفته اند: الكادّ علي عياله كالمجاهد في سبيل الله.شرط وصول به اين مقام بزرگ هم آن است كه اين كسب روزي از مسير حلال باشد تا لقمه اي غير حلال بر سفره اي قرار نگيرد كه لقمه حرام آثار خطرناك دنيوي و اخروي براي خورندگانش دارد.
اين است كه شناخت كسب و كارهاي حلال و حرام پيش از ورود به كار امري الزامي است(الفقه ثم المتجر)٢
حرام خواری، بر عقاید، اخلاق و اعمال آدمی تأثیری بسیار زیان بار دارد و راه سعادت و خیر و فلاح را بر او می‌بندد و چنان او را سرگرم دنیا و سر سپرده ی شیطان میکند که حتی حاضر نمی‌شود به سخنان حق که از سوی بهترین افراد ایراد می‌گردد، گوش فرا دهد.
آنان که به دستور یزید به جنگ با امام حسین(ع) برخاستند، به «حرام خواری» آلوده بودند. این حرام خواری، چشم و دل و اندیشه‌ی آنان را در هم نوردیده و نقش حقیقت وصداقت را ازذهنشان زدوده بود. امام حسین(ع) در روز عاشورا کوشید تا با نصیحت و موعظه، لشکر عبیدالله بن زیاد را از زشتی کارشان آگاه کند و از ادامه‌ی راهی که در آن لغزیده اند، باز دارد؛ اما آنان با غوغا و جنجال، مانع رسیدن صدای امام(ع) به گوش خود شدند. امام رو به آنان کرد و فرمود: شما را به راه رشد فرا می‌خوانم؛ هر که از من اطاعت کند، رستگار است و هر که از من نافرمانی کند، در زمره‌ی هلاک شدگان قرار می‌گیرد. همه‌ی شما فرمان مرا سرپیچی می‌کنید، به سخنم گوش فرا نمی‌دهید؛ البته(حق دارید، چرا که) شکم‌هایتان ازحرام پر شده است، در نتیجه خداوند بر دلهای شما مهر زده است. چرا ساکت نمی‌شوید، چرا گوش نمی‌دهید و نمی‌شنوید؟!٣
در روایتی دیگر از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آمده است که حضرت حق می فرماید: هر کس باکی نداشته باشد که دینار و درهم را از کجا به دست می آورد، من هم روز قیامت باکی ندارم که او را از کدام در وارد آتش جهنم کنم.» ٤ همچنين فرمودند: «هر کس دوست دارد دعایش مستجاب شود، باید آنچه را می خورد و کسب می کند، پاکیزه نماید.»٥
مفاسد اقتصادي كه امروز گريبانگير جوامع است ناشي از همين عدم رعايت احكام الله است. يا آشنا به فقه تجارت و كسب و كار نيستند يا اعتقاد ندارند لذا به حرام مي غلطند و فساد مي آفرينند كه شاهد هستيم.
گاهي اين چنين كسب روزي دشوار مي شود كه بايد با دعا از محضر ربوبي مسئلت نمود تا انسان را نگهدارد كه در اين زمينه دعاهايي وارد شده است.٦
منتظر ، علاوه بر رعايت اين اصول در مورد معيشت، وليّ نعمت خود را صاحب الزمان سلام الله عليه مي داند و از او براي روزي حلالي كه نصيبش نموده ممنون و سپاسگزار است زيرا باور دارد” بيمنه رزق الوري” ، به ميمنت وجود ذيجود است كه مردمان روزي مي خورند٧ و از مجراي فيوضات اوست كه نظم آفرينش منتظم است لذا در طول ساعات معيشت ، خود را وسيله اي براي رزق مي شمرد و صاحب خود را در نظر دارد و خويش را در منظر او مي بيند و اين مراقبت او را از لغزش به حرام حفظ مي نمايد و در كنف حمايت ولي الله قرارش مي دهد و با دعاي آن حضرت كسب و كارش بركت مي يابد.
__________________
١. امام صادق علیه السّلام فرمودند: اَلکادُّ عَلَی عِیالِهِ کَالْمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللهِ؛.کسی که خود را برای روزی خانواده‌اش به زحمت می‌اندازد و کار میکند مانند رزمنده‌است که در راه خدا می‌جنگد.(کافی، ج٥، ص٨٨)
٢. اميرالمومنين علیه السلام – سه بار براي تأكيد ونشان دادن اهميت موضوع به بازرگانان گوشزد فرمودند:اي بازرگانان اول فقه بعد تجارت( يعني پيش از شروع تجارت، احكام فقهي آن را بياموزيد : یا مَعْشَرَ التُّجّارِ، اَلْفِقْهُ ثُمَّ الْمَتْجَرُ، اَلْفِقْهُ ثُمَّ الْمَتْجَرُ، اَلْفِقْهُ ثُمَّ الْمَتْجَرُ.: ای بازرگانان، اوّل فقاهت (شناخت دین و احکام معاملات)، سپس تجارت، اول فقاهت سپس تجارت، اول فقاهت سپس تجارت.«میزان الحکمه، ج۱، ص۵۲۰»
٣. إنّما أَدْعُوکُمْ إِلَى سَبِیلِ الرَّشَادِ فَمَنْ أَطَاعَنِی کَانَ مِنَ الْمُرْشَدِینَ وَ مَنْ عَصَانِی کَانَ مِنَ الْمُهْلَکِینَ وَ کُلُّکُمْ عَاصٍ لِأَمْرِی غَیْرُ مُسْتَمِعٍ قَوْلِی فَقَدْ مُلِئَتْ بُطُونُکُمْ مِنَ الْحَرَامِ وَ طُبِعَ عَلَى قُلُوبِکُمْ وَیْلَکُمْ أَ لَا تُنْصِتُونَ أَ لَا تَسْمَعُون»
الارشاد٢-/٩٧-٩٨ ، المناقب: ١٠٨/٤، بحارالانوار: ٧، ٤/٤٥.
٤. «مَنْ لَمْ یُبَالِ مِنْ اَیِّ بَابٍ اکْتَسَبَ الدِّینَارَ وَالدِّرْهَمَ لَمْ اَبَالِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مِنْ اَیِّ اَبْوَابِ النَّارِ اَدْخَلْتُهُ؛
بحار الأنوار: ١٠٠/١١، باب ١، حديث ٤٦؛ مستدرك الوسائل: ١٣/٦٧، باب ٤، حديث ١٤٧٦٦.
٥.مَنْ اَحَبَّ اَنْ یُسْتَجَابَ دُعَاؤُهُ فَلْیُطَیِّبْ مَطْعَمَهُ وَمَکْسَبَهُ؛ عدة الداعي و نجات الساعي، ابن فهد حلي ص١٣٩.
٦.معاویۀ بن عمار می گوید: از امام صادق (علیه السلام) درخواست کردم تا دعایی برای وسعت و زیادی روزی به من تعلیم دهد.آن حضرت هم دعایی به من آموخت که برای جلب روزی چبزی بهتر از آن ندیدم
ِ اللَّهُمَ ارْزُقْنِی مِنْ فَضْلِکَ الْوَاسِعِ الْحَلَالِ الطَّیِّبِ رِزْقاً وَاسِعاً حَلَالًا طَیِّباً بَلَاغاً لِلدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ صَبّاً صَبّاً هَنِیئاً مَرِیئاً مِنْ غَیْرِ کَدٍّ وَ لَا مَنٍّ مِنْ أَحَد (الکافی، ج۲، ص۵۵۰) و نيز:اللهم اغننا بحلالك عن حرامك وبطاعتك عن معصيتك وبفضلك عن من سواك.
٧.مفاتيح الجنان/ دعاي عديله.