روزى ، يكى از خويشان امام سجاد عليه السلام در كمال بى ادبى،به ايشان دشنام ها و نسبت هاى زشتى داد.امام در پاسخ او خاموش ماند و پس از بازگشت او با تنى چند از ياران به در خانه او رفتند.او بيرون آمد و یقین داشت امام تلافى نمايد اما امام فرمود: برادرم اگر آنچه به من نسبت دادى در من وجود داشته باشد از خداوند طلب مغفرت مى كنم و اگر در من نباشد از خداوند براى تو طلب آمرزش مى كنم. مرد دشنام گوى، در پاى وى افتاد و بوسه مى داد و مى گفت: از خداوند طلب آمرزش مى كنم آنچه از صفات بد به شما نسبت دادم .آن صفات درشما نیست و من به آنها سزاوارترم…امام به سيره جدّش پيامبر عمل نمود كه در پاسخ ظلم هاى كافران براى آنها از خداوند طلب آمرزش مى نمود و مى فرمود:خدايا آنان را ببخش كه دانشى ندارند…
اينگونه است كه حلم، طرفداران و دوستان انسان را افزون مى كند. نخستين پاداش بردبار در مقابل بردباري اش آن است که مردم در برابر نادان، پشتيبان او خواهند بود. هنگامی که انسان در برابر برخورد ناگوار و جاهلانه افراد شکیبائى و بردباری كند دیگران نیز حق را به او داده و شخص مهاجم را مورد نکوهش قرار دهند و نسبت به امری که مورد هجوم قرار گرفته یاریش نمایند.بر همين اساس فرموده اند:«الْحِلْمُ عَشِيرَةٌ»حلم برای انسان مانند عشیره و طایفه (حامی و پشتيبان)خواهد بود.در برخوردهاى فكرى و فرهنگى و گفتمان هاى انديشگى هم وقتى در برابر بدگوئى و درشت گوئى مناظران،حلم به خرج دهيم و خارج از منطق و حق نگوئيم ناظران به سوى ما گرايند…
آخرِ بردبارى، منتهاىِ حلم…اين صفتى است كه به امام داده اند:”منتهى الحلم”.اين از همان مفاهيم متعالى است كه از زيارت جامعه فراگرفته ايم .آنجا كه به امامان درود مى فرستيم و عرض مى كنيم:شمائيد كان رحمت و گنجينه هاى دانش و منتهاى حلم و ريشه هاى كرامت (معدن الرحمة، وخزان العلم، ومنتهى الحلم، واصول الكرم …).امام عصر ارواحنا فداه همچون پدران خويش و رسولان الاهى،منتهاي حلم و بردبارى است.حليم يعنى كسي كه قدرت مقابله دارد اما خشم خويش فرو مى خورد و مقابله به مثل نمى كند، بلكه راهى براى هدايت او مى جويد و اقدام مى نمايد. نزديك هزار و دويست سال است كه جسارت هاى دشمنان و بدعهدى دوستان را مى بيند و زخم ها را به جان مى خرد و با داشتن قدرت ،از تلافى و انتقام صرف نظر مى كند و در عوض براي هدايت آنها دعا مى نمايد…
ياران امام نيز در غيبت مولا و امامشان،به تأسّى از او،حلم و بردبارى پيشه مى كنند.اگر قرار باشد با هر دشنام گو و اهل جسارت تقابل كنند، راه هدايت را بسته اند.اغماض و گذشت،صبر بر نوائب و سختى هاى وارده از سوى معاندان، و پاسخ بدى با نيكى و تحمل فراوان، و رعايت روش گفتگوى برتر در گفتمان ها با دگرانديشان،موجب خواهد شد شرايط را به سود خود تغيير دهند و راه را براى پيروزى خود هموار نمايند كه گفته اند: تيغ حلم از تيغ آهن تيزتر/ بل ز صد لشكر ظفر انگيزتر…آنها با حلم فراوان خويش،مردم را به افكار و انديشه خود نزديك كنند و بر ياران امام بيفزايند و لبخند رضايت بر چهره آن حضرت نشانند…
