امير خواهش كرد مسعود اين مفهوم را بيشتر توضيح دهد ،مسعود هم ادامه داد:براى آنكه مفهوم مرگ و برانگيختگى را خوب متوجه بشويم يك مثال ملموس از زندگى روزمره براى ما آورده اند و آن موضوع خواب و بيدارى و شباهتش به مرگ و برانگيختگى است: شما كه بيدار هستيد يكباره به خواب مى رويد و بعد از مدتى هم از خواب بيدار مى شويد. پيامبر اكرم(ص)در همان روز آغاز دعوت خويش براى قريش فرمودند:همانطور كه به خواب مى رويد،مى ميريد و همانگونه كه از خواب بر مى خيزيد،مبعوث خواهيد شد (والله لتموتون كما تنامون و لتبعثن كما تستيقظون)٢. همانطور كه ما روزى در دنياى كوچك رَحِم مادر بوديم سپس به جهان بزرگ دنيا منتقل شديم همينگونه با مرگ از جهان محدود دنيا به جهان عظيم آخرت انتقال مى يابيم.علی (ع)در همین زمینه می فرماید: «مرگ، ما را با دنیای تازهای روبرو میکند که همه عوالم آن برای ما شگفتانگیز است.ورود به این دنیای جدید، تنها با كنار رفتن پردهای امکان مییابد که به دست مرگ فرو مى افتد”٣…
سعيد گفت:وقتى مرگ،عبور به جهان بيكرانه است،بايد برايش آماده شد و توشه برداشت.اين آمادگى يا مرگ آگاهى، بسيار مهم است و با عبارات متعددى به آن توصيه شده است.حضرت على(ع)فرمود:”فراوان از مرگ و پس از آن ياد كن و هرگز آرزوى مرگ مكن، مگر به شرطى مطمئن و استوار(وَ أَكْثِرْ ذِكْرَ الْمَوْتِ وَ مَا بَعْدَ الْمَوْتِ وَ لَا تَتَمَنَّ الْمَوْتَ إِلَّا بِشَرْطٍ وَثِيقٍ)٤ و گاه با عبارت “طُوبَى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعَادَ”٥(خوشا بر كسى كه ياد معاد كند)،غفلت از مرگ را بر نمى تابد و به آن تذكر مى دهد.گاهى هم كسانى را كه غافلند،نكوهش كرده و هشدار مى دهند: در روايت است كه امام دنبال جنازه اى مى رفت. شنيد مردى مى خندد، فرمود: “گويا مردن در اين جهان را براى غير ما ثبت كرده اند، و گوئى حق بر غير ما واجب شده، و خيال مى كنى مردگانى كه مى بينيم مسافرانى هستند كه به زودى به جانب ما بازمى گردند، آنان را در قبرهايشان مى نهيم و ارثشان را مى خوريم؛ گويى ما پس از آنها جاودان خواهيم بود، كه پنددهندگان را از ياد برديم، و نشانه هر بلاى سخت و سنگين شديم”٦و فرمود:پيش از آنكه مرگ شما را بخواند گوش به دعوت او دهيد(وَأَسْمِعُوا دَعْوَةَ الْمَوْتِ آذَانَكُمْ قَبْلَ أَنْ يدْعَى بِكُمْ)٧…
سروش گفت: يك تمرين عملى هم براي مرگ آگاهى، زيارت اهل قبور است؛ زيرا رفتن به قبرستان ها باعث مى شود فرد بداند كه آرميدگان زير خاك همه مثل او آدميانى بودند كه چون او زندگى مى كردند و فقط اندكى پيش از او مرده اند؛ بنابراين، مرگ براى او هم پيش خواهد آمد.على(ع) فرمود: رسول خدا(ص) رفتن به زيارت قبور را اجازه داد و فرمود: “رفتن به قبرستان شما را به ياد آخرت مى اندازد”٨.و مكرر چنين هشدار مى دهند:هدف آخرت پيش روى شماست و مقدمات قيامت از پشت سر، شما را به پيش مى راند(فَإِنَّ الْغَايةَ أَمَامَكُمْ وَ إِنَّ وَرَاءَكُمُ السَّاعَةَ تَحْدُوكُم)٩ و نيز:زنهار! شما را به كوچ كردن فرمان داده اند(أَلَا وَ إِنَّكُمْ قَدْ أُمِرْتُمْ بِالظَّعْنِ)١٠…
——–
١.البحار: ٦/٢٤٩ ح٨٧
٢.سیره حلبی، ج 1، ص ٣٢١
٣.نهج البلاغه خطبه ٢٠