امروز بحثى مهم و پر سابقه را مطرح مى كنم و آن بحث دنيا و آخرت است: معنا و مفهومشان و رابطه شان با يكديگر و وظيفه ما نسبت به هركدام از آنها. در يك نگاه ،دنيا مذموم است و بايد آن را وانهاد و به آخرت دل بست و رياضت پيشه كرد و در نگاه ديگر،دنيا براى ما آفريده شده و بايد از همه نعمت ها و لذائذ آن بهره بردارى كامل نمود. اين بحث ،خيلى هم كاربردى است و در زندگى هركسى،نقش دارد.اميد دارم دوستان،ابعاد آن را بيان كنند…
مسعود گفت:بله بحث مهمى است،من نظر خود را مى گويم،دوستان هم مشاركت كنند.اين دنيا را نزديك تر(از دُنُوّ) يا پائين تر و پست تر(از دنائت) و آن جهان را عُقبىٰ يا آخرت(فرجام و پايان و نهايت)معنا كرده اند.بهترين تعريف از هريك و رابطه بين آنها را اين آيه نشان مى دهد: همانا زندگی دنیا متاع اندک و ناچيز و آخرت سرای قرار و ثبات است(إِنَّمَا هَذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا مَتَاعٌ وَإِنَّ الآخِرَةَ هِی دَارُ الْقَرَارِ)١.امیرمؤمنان(ع) هم فرمود:”دنیا، گذرگاه (معبر) و آخرت، قرارگاه( مقرّ) است پس از گذرگاهتان توشه ای برای قرارگاهتان بردارید”٢و نيز”دنیا برای شما به عنوان سرای ثبات و قرار آفریده نشده، بلکه آفریده شد تا محل عبور باشد، پس از آن زاد و توشه و کردار صالح جهت سرای قرار و ثبات (آخرت) فراهم کنید”٣…
سروش گفت: نسبت به دنيا و آخرت ، تعبيرهاى ديگرى هم شده است:دنيا محل بذر افشانى و آخرت هنگامه بهره بردارى است.جهان،ظرف تكليف و آخرت،خانه جزاست.على (ع) فرمود:”امروز،روز عمل است نه حساب و فردا روز حساب است،نه عمل”٤. همچنين دنيا را سراى آزمون نيز خوانده اند:”زينت ها را در زمين قرار داديم تا ايشان را بيازمائيم كه كداميك خوش عمل ترند(إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الأرْضِ زِینَةً لَهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیهُمْ أَحْسَنُ عَمَلا ً)٥و نعمت هاى دنيا شامل مال و فرزند و زياد شدن يا كم شدن نعمت ها و بلاياى مختلف طبيعى يا حاصل اختيار بشر،همگى ابزار اين آزمون اند تا مشخص شود افراد در اين موقعيت ها و چالش ها چگونه عمل خواهند نمود٦.امير گفت:بنابراين ، بدون دنيا،هيچكس در آخرت،ارزشى نخواهد داشت؛ارزش ها را بايد در اين دنيا كسب كرد؛ از اينجا بايد توشه برداشت؛ بذرهاى عمل را اينجا بايد كاشت تا آنجا برداشت نمود؛به قول فردوسى:اگر بار خار است، خود کشته ای/وگر پرنیان است، خود رشته ای٧، آيا درست فهميدم؟ دوستان گفتند:آرى…
امير گفت:پس چه چيز در مورد دنيا مذمت شده ؟ سعيد گفت:اينكه در اينجا، اسير دنيا شده و بخاطر لذائذ آن از جهان باقى، غافل شويم و يادمان برود كه ما اينجا مسافريم و خانه حقيقى ما آخرت است و بايد براى آنجا توشه برداريم.امير گفت:يعنى از نعمت هاى دنيا استفاده نكنيم؟ سروش گفت:برعكس،بايد از اين نعمت ها كه خدا براى ما آفريده در محدوده شريعت،بهره بردارى كنيم و آنها را در جهت اهداف خير كه همان توشه فرستى براى آخرت است، به كار گيريم.على گفت: افراد متمولى را مى شناسم كه خود و امكانات و ثروت خود را در خدمت دين و مردم قرار داده و صدها گره از كار مردم مى گشايند و در مقابل كسانى هستند كه اموالشان فقط براى عيش دنيوى شان است و نصيبى از ثروتشان به نيازمندان نمى رسد.سعيد گفت:داشتن ثروت ،مذموم نيست،بلكه وابسته شدن و دلبسته بودن به آن مذموم است.تلاش براى ايجاد ثروت خوب است به شرط آنكه از آن توشه اى بسازي براى آخرت خويش…
امير گفت:بسيارى از مردم،وقتى اموال و نعمت ها و وضعيت دنيوى كافران و دگر انديشان را در دنيا مى بينند فريفته مى شوند و مى گويند چرا خدا اوضاع دنيوى آنها را خوب قرار داده در حاليكه مومنان در رنج و سختى هستند.به اينان چه بايد گفت؟مسعود پاسخ داد:خدا در قرآن به پيامبر فرمود:”مبادا تو از کثرت اموال و اولادشان در شگفت آیی. خدا می خواهد آنان را به وسیله همان مال و فرزند در زندگی دنیا [بيازمايد و چون در آزمون مردود شوند،آنها را]به عذاب افکند و ساعت مرگ نیز جان آنان ابدان آنها را رها کند در حالتی که کافرند”٨.آنان كه چشم واقع بين و آخرت آگاه دارند هرگز فريب وضعيت آنان را نمى خورند و حسرت دنياى آنان را نمى كنند،چنانكه به گزارش حضرت امير(ع)همه زينت ها و زخارف دنيا به پيامبر اكرم (ص)عرضه شد، اما ايشان نپذيرفتند و آن را حقير و كوچك شمردند و رضايت الاهى را اختيار نمودند٩…
——————–
١.سوره مؤمن (غافر): ٣٩
٢.نهج البلاغه، خطبه ٢٠٣
٣.همان،خطبه ١٣٢
٤.الکافی، ج ٨، ص ٥٨
٥.سوره كهف،آيه ٧
٦.انفال: ٢٨،بقره ١٥٥
٧.شاهنامه ص٣٠
٨. سوره توبه ،آيه ٥٥
٩.نهج البلاغه،خطبه ١٦٠