گفت:منظور از اين اصطلاح زيباى قرآنى(باقيات صالحات) چيست؟ كدام عمل صالح انسانها،بقاي جاودان يافته و بعد از مرگشان هم براى آنها توليد ثواب مى كند..؟سعيد در پاسخ گفت: قرآن مى فرمايد:” مال و پسران، زیور زندگی دنیایند، و باقیات صالحات از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر امید نیز برتر است١” و نيز:” و خداوند کسانی را که هدایت یافتهاند بر هدایتشان میافزاید، و باقیات صالحات، نزد پروردگارت از حیث پاداش بهتر و خوشفرجامتر است٢”.در تعریف قرآن ،همه اعمال صالح انسان، باقیات صالحات(خيرات ماندگار) هستند اما این اصطلاح در عرف مسلمين، اعمال نيكى است كه پس از مرگ نيز آثارش باقى است و براى پديد آورنده آن ،ثواب مى فرستد چون ساختن مسجد و مدرسه و بيمارستان و ديگر بناهاى خدماتى و…پيامبر اكرم (ص)فرمود:” هرگاه انسان بمیرد، عملش هم قطع میشود، مگر در سه مورد: صدقه جاریه، یا دانشی که مردم از آن سود میبرند، یا فرزند شایستهای که برای او دعا میکند٣”…
امير گفت:آيا باقيات صالحات ، منحصر در همين سه مورد است؟ سعيد پاسخ داد: نه، بيش از اينهاست. امام صادق(ع)فرماید: پس از درگذشت مؤمن، شش چیز است که ثوابش به او میپیوندد: يكم ،فرزندی که برای او آمرزش میطلبد؛ دوم ، قرآنی که بر جای میگذارد و مردم آن را میخوانند؛ سوم، نهال و درختى که میکارد؛چهارم، صدقه آبی که آن را جاری میسازد؛ پنجم، چاهی که آن را حفر میکند و ششم، سنت و روشی که بنیان مینهد و پس از او دیگران به آن عمل میکنند٤”.بطور کلی مصادیق باقیات صالحات شامل همه اقدامات و اعمال نیکی است که آثار و نتایج آن تا سالها و حتی قرنها پس از مرگ انسان باقی و جاری میماند و ثواب و بهره معنوی آن نصیب بانی آن میشود.امام علی(ع) فرمود: “کسي که کارهاي شايسته اي از خود به يادگار گذارد که ديگران از آن پيروي کنند، هرگز نمرده است بلکه زنده جاويد است٥”…
مسعود:دقت در بعضى مواردى كه از باقيات صالحات نام برده شد،حقايقى رابراى ما آشكار مى كند:”علمى كه مردم را سودى برساند”؛ بنيان گزارى سنت نيكى كه مردم به آن عمل كنند؛تربيت فرزند صالحى كه دعاگوى والدين گردد…حال كه دانش شما مى تواند باقيات صالحات شما شود؛ در راه كسب علم و معرفت بكوشيد و سپس آن را به ديگران بياموزيد و آنها نيز به ديگران بياموزند؛اين گردش معرفت تا هركجا پيش رود،ثوابش به شما مى رسد.ديگر باب كردن سنت هاى نيكو در جامعه است مثلاً ايجاد فرهنگ اهتمام به كار خير در خانواده و جامعه يا تاسيس خيريه ها كه تا هر زمان شعاع اين نهادها ادامه پيدا كند،ثوابش به پرونده آخرتى شما واريز شده و منتفع مى شويد؛پژوهشى كه انجام مى دهيد و مطلبى را روشنگرى مى نمائيد و كنفرانسى كه مى دهيد و فايل آن را در دسترس همه مى گذاريد؛بنياد خيرى كه بنا مى نهيد وپس از شما نيز اين بنياد ادامه مسير داده و ديگرانى هم به وجد آمده بنياد هاي بعدى را برهمان مسير بنيان مى گذارند مصاديق باقيات صالحات هستند…
از همه مهم تر در زنجيره باقيات صالحات،تعليم و تربيت نسل جديد است؛اگر فرزندان صالحى تربيت كنيد،هر توفيق ثوابى كه آنها پيدا كنند،شما هم بهره اى از آن خواهيد برد؛هيچ كارى در جهان از نظر ارزش با هدايت و تربيت برابرى نخواهد كرد.تربيت و احياى يك انسان،در حكم احيا و تربيت همه انسانهاست(من احيىٰ نفساً فكانّما احيى الناس جميعاً٦)…اين است كه هريك از ما بايد به امر هدايت و تعليم تربيت اهتمام داشته باشيم كه بهترين باقيات صالحات است.همسنگ آن علم و دانشي است كه از كسى به يادگار ماند كه توسط آن علم، كسانى هدايت شوند و راه را پيدا كنند.امروز چقدر ما مديون امثال كلينى ها و صدوق ها و مجلسى ها و …هستيم كه معارف اهل البيت عليهم السلام را به ما رساندند و دانش دين را در دسترس ما گذاشتند.به خاطر اين جهاد علمى شان هماره وامدارشان هستيم زيرا اگر آنان اين باقيات صالحات را پديد نمى آوردند،ما اطلاعى از فرهنگ اسلام حقيقى نداشتيم. امروز هم كسانى كه از طريق قلم دانش دين را گسترش مى دهند دارند باقيات صالحات براى خود رقم مى زنند…
————-
١.سوره كهف آيه ٤٦
٢.سوره مريم آيه ٧٦
٣.نهجالفصاحه، حدیث٢٣٩
٤.من لا يحضره الفقيه،ج ١ ص ١٨٥
٥.کنزالفوائد، ج١ص٣٤٩
٦.سوره مائده آيه ٣٢