مى خواستم در مورد حشر بزرگ براى دوستان سخن بگويم؛به مطالعه پرداختم و فيش هائى گرد آوردم.اين شما و اين تحقيقات من!: “حشر” به معناى جمع كردن و گرد آوردن مردم از همه مكانهاست١ ؛ و “يوم الحشر”يكى از نامهای قیامت است زيرا در آن روز همه گردآورده مى شوند: “روزى كه جميع آنها را گرد خواهيم آورد( یوم نحشرهم جمیعـا٢) و نيز”آن روز همه مردم مجتمع خواهند شد و آن روز،روز مشهود و آشكارى است( ذلک یوم مجموع له الناس وذلک یوم مشهود٣) و نيز اين آيات: ” بگو اولين و آخرين انسانها همگى در موعد روز معينى گرد آورده مى شوند”( قل ان الاولین والاخرین لمجموعون الی میقات یوم معلوم٤)؛ “او كسی است كه شما را در زمين آفريد و به سوی او محشور می شويد!”(قل هو الذی ذراکم فی الارض والیه تحشرون٥)؛”به پروردگارت سوگند كه آنها را محشور خواهيم ساخت همراه شياطين سپس در حالى كه به زانو درآمده اند آنان را گرداگرد دوزخ حاضر خواهيم نمود( فوربّک لنحشرنهم والشیـاطین ثم لنحضرنّهم حول جهنّم جثیّـا٦)…بنابر اين آيات و ده ها آيه ديگر ،محشور شدن همگى در روز قيامت،قطعى است…
قرآن، چگونگى اين گرد آمدن را هم تشريح مى نمايد:”و روزی را به خاطر بیاور که کوهها را به حرکت در مى آوریم؛ و(در أن هنگام) زمین را آشکار (و مسطح) میبینی؛ و همه آنان (انسانها) را برمی انگیزیم، و احدی از ایشان را فروگذار نخواهیم کرد!٧”؛”و (پس از آن) در صور دميده شود، پس ناگاه آنان از گورها (برخاسته) شتابان به سوى پروردگارشان مىآيند، آنان گويند: واى بر ما، چه كسى ما را از خوابگاهمان برانگيخت؟ اين همان است كه خداى رحمان وعده داد بود و پيامبران راست مى گفتند.(آرى،) جز يك بانگ نبود كه ناگهان همگى نزد ما حاضر شدند٨”.اين بانك صور،دومين بانگ است،با بانگ اول،همه (آنها كه هنوز نمرده اند)مى ميرند و با بانگ دوم همه زنده شده و محشور مى شوند.حشر تمام انسانها در قیامت، با وجود پراکندگی آنان بوقوع می پیوندد و از سراسر زمين انجام مى گيرد:”هر كجا باشید خداوند همه شما را حاضر خواهد کرد”(این ما تکونوا یات بکم الله جمیعا٩).آرى، مسلّم بدانيد در دادگاه بزرگ رستاخیز که صحنه نهایی پاداش و کیفر است،چنين روزی در پیش است و به همه حسابها رسیدگی میشود…
توصيف اين صحنه، بسيار شگفت و سخن گفتن خداوند با منكران قيامت نيز جالب است.قرآن گزارش مى كند: “آنها همه در یک صف به (پیشگاه) پروردگارت حاضر میشوند؛ (و به آنان گفته میشود:) همگی نزد ما آمدید، همان گونه که نخستین بار شما را آفریدیم! اما شما گمان میکردید ما هرگز موعدی برایتان قرار نخواهیم داد!١٠). این تعبیر ممکن است اشاره به آن باشد که هر گروهی از مردم که عقیده واحد یا عمل مشابهی دارند در یک صف قرار می گیرند، و یا اینکه همگی بدون هیچگونه تفاوت و امتیاز در یک صف خواهند بود و به آنها گفته میشود: شما همگی نزد ما آمدید، همانگونه که در آغاز شما را آفریدیم. نه خبری از اموال و ثروتها است، نه زر و زیورها، نه امتیازات و مقامات مادی، نه لباسهای رنگارنگ، و نه یار و یاور، درست همانگونه که در آغاز آفرینش بودید، به همان حالت اول كه زاده شديد!
حشر انسان به سوی خداوند، نشانهای از حقانیت آفرینش و راه نداشتن بیهودگی در آن است زيرا بدون معاد، زندگى دنيائى،قابل توجيه از نظر هدف خلقت و عدل الاهى نيست.اين حشر هم حتمی و خارج از اختیار انسان است. افراد هم در آن هنگام يكديگر را مى شناسند و اظهار مى دارند كه دوران برزخشان ساعتی بیش نبوده است (ویوم یحشرهم کان لم یلبثوا الا ساعة من النهار یتعارفون بینهم…١١)! حشر و نشور مردگان در قیامت، برای خداوند آسان است ( ذلک حشر علینا یسیر١٢). اصولا مشکل و آسان برای کسی است که قدرتش محدود است، آن کسی که قدرتش نامحدود است همه چیز برای او یکسان و آسان است. جالب اینکه در بعضی از روایات میخوانیم: ” اولین کسی که زنده میشود و از قبر خارج گشته، وارد صحنه محشر میشود پیامبر(ص) است و على(ع)نيز همراه او است١٣”…
——–
١.لسان العرب، ج۴، ص۱۹۰و مفردات راغب، ص۱۱۹، ماده” حشر”.
٢.سوره يونس،آيه ٢٨
٣.سوره هود آيه ١٠٣
٤.سوره واقعه،آيات ٤٩و٥٠
٥.سوره ملک، آیه۲۴
٦.سوره مریم، آیه۶۸
٧.سوره کهف، آیه۴۷
٨.سوره ياسين،آيات ٥١-٥٣
٩.سوره،بقره، آیه۱۴۸
١٠.سوره کهف، آیه۴۸
١١.سوره یونس آیه۴۵
١٢.سوره ق، آیه۴۴
١٣.خصال، ص۳۴۲، نور الثقلین، ج۵، ص۱۱۹