امير، اين بار بحث را كشاند به “ميزان”! على گفت: من تحقيق كرده ام: ميزان به معناى ابزار سنجش، قانون و دين به كار رفته است.طبق قرآن، اين ميزان بايد بر اساس حق و عدالت باشد:خداوند آسمان هاي برافراشته را بر اساس قانون و ميزان،آفريده١؛ و پيامبران با كتاب و ميزان فرستاده شدند تا انسانها به قسط و عدل قيام كنند٢؛ و انسانها بايد در كسب و كار خويش،ميزان قسط و عدل را حاكم و حق مردم را ضايع ننمايند٣. همچنين خداوند نزول كتاب را بر مبناى حق و ميزان ، اعلام مى نمايد٤. اما آيات در مورد ميزان در قيامت:”ميزان هاى عدل را در روز قیامت برپا مى كنيم”(وَ نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ)٥؛”هر کس به اندازه سنگینی ذره ای كار خیر کرده باشد،آن را می بیند و هر کس به اندازه سنگینی ذره ای مرتکب شر شده باشد آنرا می بیند٦”؛”کسانی که وزن اعمالشان سنگین باشد، رستگارند، و کسانی که وزن اعمالشان سبک باشد،خود را زیانکار ساخته و در دوزخ برای همیشه معذبند٧”؛منكران آيات الاهى و منكران معاد،اعمالشان حبط شده و ميزانى براي (سنجش كارهاى خوب) آنها، نهاده نمى شود٨…
امير: چگونه در ميزان،اعمال انسانها توزين مى شود؟ معناى اينكه هر عمل وزنى دارد چيست؟ على:منظور از “وزن”، سنگینی اعمال است ، حسنات باعث ثقل میزان و سیئات باعث سبکی اعمال است ، آن وقت این دو سنگین با هم سنجیده شود هر کدام بیشتر شد بر طبق آن حکم مى شود، اگر حسنات سنگین تر بود به نعمتهای بهشتی و اگر سئیات سنگینتر بود به دوزخ جزا داده مى شود. اعمال كافران بدليل كفرشان،مشمول “حبط “شده و وزنى ندارد(أُولَئِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیَاتِ رَبِّهِمْ و لِقَائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَلَا نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَزْنًا٩).حبط عمل يعنى باطل شدن عمل ؛گوئى كه عملى انجام نشده باشد؛يعنى انسانها با كفر و شرك و عوامل ديگر مثل ريا يا مثلاً صدقه دادن با منت و اذيت،عمل خود را باطل مى كنند(لا تبطلوا صدقاتكم بالمنّ و الأذىٰ١٠) و بدين ترتيب عمل آنها، باطل شده در ميزان و سنجش ،بدون وزن و”هباءً منثورا”خواهد بود(و قدمنا الی ما عملوا من عمل، فجعلناه هباء منثورا١١)…
امير: معيار حسنه و سيئه بودن عمل چيست؟ على پاسخ داد: معيار و ميزان،انطباقش با “حق”،”عدل” و “قسط” است كه در آيات آمد. امام صادق (ع) در تفسير آيه (و نضع موازين القسط)فرمود:«انبیاء و اوصیاء میزان هستند١٢» و در زیارت مطلقه علی (ع) در مفاتيح میخوانیم:سلام بر پيشواى دين و ميزان اعمال«السّلامُ علَی يعسوب الدين و میزانِ الأعمالِ”. در این صورت اعمال هر امّتی بر اعمال پیامبران و اوصیای آنان عرضه میشود و از طریق تطابق وعدم تطابق، سرنوشت آنان و اعمالشان به دست میآید.در روايات به بعضى امورى كه موجب سنگينى عمل مى شود اشاره شده مثل حسن خلق١٣، صلوات١٤، شهادت به وحدانيت خدا(لا اله الا الله)١٥و…
امير: چگونه اولياى الاهى ميزان مى شوند؟ على: از آيه “والوزن یومئذ الحق” بر مى آيد كه اعمال با حق سنجيده مى شود و مصداق كامل حق، سفيران و پيشوايان الاهى هستند كه اعمالشان براى امت،الگو و أُسوه است چنانكه قرآن مى فرمايد:”همانا در رسول خدا براى شما اسوه و الگوى نيكوئى است(لقد كان لكم فى رسول الله أسوة حسنة ١٦) و در مورد امير مومنان هم داريم:على با حق است و حق با على است هر كجا كه او باشد و برود (على مع الحق و الحق مع على،يدور حيث دار١٧).بنابراين،مى توان گفت،اعمال بندگان با ميزان قرار دادن رهبر الاهى،سنجيده مى شود چنانكه در متون دينى خود،على عليه السلام را “ميزان الاعمال”،مى خوانيم. و بر اساس اين مبنا،امام هر زمانى،ميزان اعمال براى مامومين آن زمان خواهد بود زيرا هر هرگروه از انسانها را در قيامت به نام امامشان صدا مى زنند و فرا مى خوانند(يوم ندعو كل اناس بإمامهم١٨)…
————
١.سوره الرحمن،آيه ٧
٢.سوره حديد،آيه ٢٥
٣.سوره هود،آيه ٨٥
٤.سوره شورى،آيه ١٧
٥.سوره انبياء،آيه ٤٧
٦.سوره زلزال،آيه ٨
٧.سوره مومنون،آيه١٠٣
٨.سوره كهف،آيه ١٠٥
٩.همان.
١٠.سوره بقره،آيه ٢٦٤
١١.سوره فرقان،آيه٢٣
١٢.بحارالانوار، ج۷، ص۲۴۹
١٣. بحارالانوار، ج۷، ص۲۵۰.
١٤.تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۶۵۹.
١٥..همان.
١٦.سوره احزاب،آيه ٢١
١٧.فرائدالسمطين،ج١،ص١٧٧رقم١٤٠
١٨.سوره اسراء،آيه٧١