امير: آيا در قيامت،حسابرسى انجام مى شود؟اين حسابرسى به چه منظور است؟ مسعود: ” یوم الحساب”، يكى از نام هاى قيامت است؛یعنی روز حساب و بازخواست الهی كه به حساب يكان يكان انسانها رسيدگى مى شود: خداوند مي فرمايد:”آنانكه از راه خدا منحرف شوند بدان سبب كه روز حساب را از ياد برده اند، به عذابي شديد گرفتار مي شوند”(إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ١).موسی هم به فرعونیان می گوید که “من به پرودگار خود و شما پناه می برم از هر متکبری که به روز حساب ایمان نمی آورد(وَ قالَ مُوسى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَ رَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسابِ٢).حسابرسي خداوند دو ويژگى دارد:نخست آنكه عادلانه رسيدگى مى شود و ستمى بر كسي نمى رود و دوم آنكه خداوند خيلى سريع تكليف حسابها را مشخص نموده و خلاصه سريع الحساب است:در آن روز هر كس مانند عملش جزا داده ميشود و به كسي ستم نميشود و خداوند سريع الحساب است(الْيَوْمَ تُجْزَي كلُّ نَفْسٍ بِمَا كسَبَتْ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ٣)…
امير:حسابرسى ها در دنيا معمولاً خيلى زمانبر است؛حسابرسى چندين ميليارد انسان كه هركدام ده ها سال اعمالى انجام داده اند،آن هم رسيدگى دقيق و جزء محور،چگونه با سرعت انجام مى شود؟! مسعود: تعبير “سريع الحساب” در آيات متعددي از قرآن وارد شده است؛ سرعت حسابرسي خداوند در روز قيامت به اندازه اي است كه در حديث آمده است:«خداوند حساب همه بندگان را در يك چشم بر هم زدن مي رسد٤».اتفاقاً تاكيد بر سرعت در حساب،رفع توهم عده اى است كه با تشبيه رسيدگى هاى دنيوى كه گاهى حسابرسى يك پرونده در دادگاه چندين سال طول مى كشد ،مى خواهند در حسابرسى قيامت،ترديد نمايند؛لذا خداوند در چندين آيه اين سرعت در حسابرسى را مطرح مى فرمايد تا نشان دهد حسابرسى در آخرت،از جنس حسابرسى هاى دنيوى نيست:«اينان از آنچه كسب كردهاند بهره مىبرند و خدا با سرعت به حساب مىرسد٥»؛«هر كس به آيات خدا كفر بورزد خدا به حسابها با سرعت رسيدگى مىكند٦»؛«اينان نزد پروردگارشان پاداش نيك دارند همانا كه خدا سريع الحساب است٧»؛«پرهيزكار باشيد همانا كه خدا سريع الحساب است٨»؛«سپس به سوى خدا، مولاى حقيقى خويش باز گردانيده شوند، بدانيد كه حكم از خداست و او سريع ترين حسابگران است٩»…
امير: آيا قبل از حسابرسى ،همه اتمام حجت ها از طرف خدا انجام گرفته است؟ مسعود: بله ،توسط پيامبران و پيشوايان الاهى ،ابلاغ و اتمام حجت انجام شده است:خداوند می فرماید:اى پيامبر، بر تو هست که ابلاغ کنی و حساب و محاسبه بر عهده ماست١٠؛به عبارت ديگر ابلاغ رسالت وظيف پيامبر و محاسبه،كار خداست. امير: آيا مهم ترين سرفصل هاي محاسبه مشخص شده است؟ مسعود:پيامبر اكرم(ص)فرمودند: “انسان، در روز قیامت، قدم از قدم برنمى دارد، مگر آن که از چهار چیز پرسیده مىشود: اول از عمرش که چگونه گذرانده است،دوم از جوانى اش که چگونه و در چه مسيرى سپرى کرده است، سوم از ثروتش که از کجا به دست آورده و چگونه خرج کرده است و چهارم از ولايت و دوستى ما اهل بیت(كه آيا بر اين ولايت استوار بوده است يا نه)١١”.و طبيعتاً انسان بايد در اين چهار موضوع مهم و چهار نعمت بزرگ الاهى توضيح دهد كه با آنها چگونه عمل كرده و به وظاىفش در مورد آنها عمل كرده است يا خير…؟
امير:اين ها را همه قبول داريم اما با غفلت و فراموشى چه كنيم؟! مسعود:اتفاقاً خداوند به اين آفت اشاره فرموده است:در سوره انبیاست که خداوند می فرماید:”برای مردم وقت حسابشان نزدیک شده است اما آنها در غفلت اند، (و از آماده شدن برای آن روز) اعراض کرده اند(اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ في غَفْلَةٍ مُعْرِضُون١٢) ؛ برای مثال از اداى ديون خود به مردم غفلت كرده و قرض خود را نپرداخته است.در اين حالت،در روز حساب ،از حسنات او بر داشته شده و به صاحب قرض مى دهند و اگر حسناتى نداشته باشد،از سيئات صاحب قرض برداشته در نامه اعمال او قرار مى دهند.لذا شايسته است در همين دنيا،به امور خود رسيدگى نموده و ديون خود را پرداخت كنيم و رضايت افراد را بدست آوريم و با حلاليت خواهى از كسانى كه مظلمه اى از آنها بر دوش ماست،حسابرسى آخرت خود را آسان نمائيم.پس محاسبه قیامت را بسیار جدی بگیریم و در تمام برنامه های روزانه به یاد حسابرسی اعمالمان باشیم.وقتی انسان به حسابرسی مى انديشد بیشتر اعمال نيك انجام می دهد و از اعمال بد،پرهيز بيشترى دارد…
————–
١.سوره صاد،آيه ٢٦
٢.سوره غافر،آيه ٢٧
٣.همان،آيه ١٧
٤.مجمع البيان،ذيل آيه ٢٠٢سوره بقره
٥.سوره بقره،آيه ٢٠٢
٦.سوره آل عمران آيه ١٩
٧.همان،آيه ١٩٩
٨.سوره مائده،آيه ٤
٩.سوره انعام،آيه ٦٢
١٠.سوره رعد،آيه٤٠
١١.خصال جلد١ص٢٥٣
١٢.سوره انبياء،آيه ١