همه مايل بودند دعا را بنويسند و نهايتاً قرار شد شيوا بنويسد،او هم يادداشت خوبى تنظيم و ارسال كرد:با “خدايا” و “ربّنا” و”اللهمّ”، خو گرفته ايم؛ساعتى نيست،خودآگاه يا ناخودآگاه او را صدا نزنيم و كمك نخواهيم؛بدون دعا،هويت ما قابل تعريف نيست؛بنده اى،از آقايش جدا ماند، جايگاهى ندارد؛ هويتى ندارد؛به كجا رود؟ بنده اى كه خالق خود را نشناسد و از او نخواهد،بنده نيست و ارزشي ندارد؛همين كه بنده بفهمد،بدون خالق ،هيچ است،ارزش پيدا مى كند.اين است كه قرآن فرمود:”بگو اگر دعای شما نباشد، پروردگارم برای شما ارجی قائل نیست”(قُلْ ما یعْبَؤُ بِکمْ رَبّی لَوْ لا دُعاؤکمْ١).آن مهربان خالق ما،خود فراخوان داده و به ضيافت دعوت كرده تا خواسته هاى شما را اجابت نمايد:”مرا بخوانید تا دعای شما را بپذیرم و اجابت نمايم”(وَ قالَ رَبُّکمُ ادْعونی اسْتَجِبْ لَکمْ ٢)؛اصلاً او خودش را اينگونه معرفى كرده:”هنگامی که بندگانم در باره من، از تو سئوال کنند، [بگو:] من نزدیکم؛ دعای دعاکننده را به هنگامی که مرا می خواند، اجابت مى كنم!٣”…
دعا كننده به اين درجه از معرفت رسيده كه خدايش بسيار نزديك به اوست و صداى او را مى شنود زيرا خودش فرمود: “ما از رگ گردن به شما نزديك تريم”(نَحْنُ اقْرَبُ الَیکمْ مِنْ حَبْلِ الْوَرید٤)لذا با تمامى وجود با معبودش سخن مى گويد و اظهار بندگى مى كند.اين است كه دعا،مغز و روح هر عبادتى است(الدُّعا مُخُّ الْعِبادَةِ٥) و هيچ عبادتى، خالى از دعا نيست.تعابير ديگرى كه در روايات در مورد دعا شده است:”دعا، اسلحه انسان با ایمان و ستون (خیمه) دین و نور آسمان ها و زمین است٦”؛”تمام اعمال نیک انسان، تنها نیمی از عبادت است و نیم دیگر آن، دعاست٧”؛”زیاد دعا کنید و در خواندن خدا اصرار کنید؛ زیرا کلید تمام رحمت ها و عامل پیروزی در هر حاجتی دعاست؛ نعمت ها و برکاتی که نزد خداوند است، بدون دعا به کسی نمی رسد، و هیچ دری وجود ندارد مگر اینکه با اصرار و سماجت و پافشاری گشوده می شود٨”؛” هیچ عبادتی بالاتر از دعا نیست٩”؛”دعا نه تنها دنیا، بلکه آخرت انسان را نیز روشن می کند” و”در نزد خداوند کراماتی است که جز به دعا به کسی نمی دهند”١٠…
از آثار دعا هم سخن بگوئيم:اوّلین اثر دعا، ایجاد نور امّید در دل انسان هاست؛زيرا دعا كننده باور دارد كه اگر تمام درها بسته شود،در بارگاه الاهى هميشه باز است.دومین اثر دعا ایجاد نور تقوا در وجود انسان است زيرا ريشه تقوى ،ياد خدا و پرواى از اوست و دعاكننده نيز با دعا خدا را ياد مى كند. سومین اثر تربیتی دعا، تقویت نور معرفت است، زيرا دعاها از چنان معارف والائى سرشار است كه با خواندن آنها معرفت دعاكننده فزونى مى يابد. چهارمين اثر دعا، آشنائى با صفات ربوبى و اسماء الله است كه از دريچه اين اسماء و صفات حُسناى الاهى ،دعاكننده راهى به سوى خودسازى و تكامل از دريچه آن اسماء مى يابد.پنجمين اثر دعا،آشنائى با نيازهائى است كه خود متوجه آنها نبوده و در دعاها آمده و زبان او را براى خواستن آنها با بهترين تعابير و شيواترين شيوه و سبك،باز كرده است.براستى اگر گنجينه دعاها نبود،ما مى توانستيم به اين زيبائى و با زبانى فاخر با خداى خود راز و نياز و نجوا و مناجات كنيم؟…
.
در مورد شرايط استجابت دعا هم رهنمودهائى داده اند:نخست با توبه از گناهان خود را پاك كنيم سپس مشغول دعا شويم زيرا گناهان،مانع اجابت دعاست.دوم دعا با معرفت و شناخت خوانده شود:در روایتی از امام صادق(ع) آمده است که: عدّه ای از نزدیکان و اقوام آن حضرت علّت مستجاب نشدن دعاها را از حضرتش پرسیدند. حضرت در جواب فرمودند: «لِانَّکمْ تَدْعُونَ مَنْ لا تَعْرِفُونَهُ؛ علّت اینکه دعاها به اجابت نمی رسد، این است که شما کسی را می خوانید که نسبت به او معرفت ندارید١١”يعنى بدون توجه و تأمل،كلماتى را به زبان مى آوريد در حاليكه خدا و صفات و اسماء و صفاتش را نمى شناسيد.ديگر اخلاص در نيت است:”هنگامی که بنده خدا، با نیت صادق و پاک و قلبی پر از اخلاص و صفا به درگاه خداوند روی آورد بعد از آن که به عهد و پیمانی که با خداوند منّان داشته، عمل نماید، خداوند دعای او را مستجاب می گرداند١٢”.عوامل ديگرى چون لقمه حلال،حضور قلب،اصرار و مداومت در دعا در اجابت دعا موثر است.گاهى هم بنا به حكمت هائى اجابت به نفع انسان نيست كه خداوند پاداش اين دعاكردن را در آخرت خواهد داد١٣…
———–
١.سوره فرقان،آيه ٧٧
٢.سوره غافر(مومن)،آيه ٦٠
٣.سوره بقره،آيه ١٨٦
٤.سوره ق،آيه ١٦
٥.ميزان الحكمة،باي١١٨٩،ح٥٥١٩
٦.پيامبر(ص):كافى،ج٢،ص٤٦٨
٧.هماو:ميزان الحكمه،باب ١١٨٩،ح٥٥٣٣
٨.،امام صادق(ع)،همان، باب١١٩٦،ح٥٥٨٥
٩.همان، باب١١٨٩،ح٥٥١٦و٥٥٣٢
١٠.بحارالانوار،ج٩٠،ص٣٠ وميزان الحكمه، باب١١٨٩،ح٥٥٢١
١١.بحارالانوار، جلد٩٠،ص٣٦٨
١٢.امام صادق(ع):مكارم الاخلاق، ج ٢،ص٨٧٤
١٣.ر.ك:ميزان الحكمه، باب١٢٠٩