از موضوعات مهم جهان ما موضوع احترام به تكثرهاى فرهنگى و روادارى است.از سامان خواستم به اين موضوع بپردازد.سامان گفت:بله سعيد جان، اما شماهم مشاركت كنيد.اصطلاح رواداری كه امروزه به كار مى رود ترجمه اى از واژه تلورانس(Tolerance)به معنای تاب آوردن، تحمل کردن ،مدارا و شکيبايی است. وقتی میگوييم کسی تحمل بالایی در برابر درد دارد، مقصودمان اين است که او میتواند در برابر درد كه رنج آور و خلاف انتظار است تاب بیاورد. در صحنه اجتماع تحمل افكار معارض و مخالف و نداشتن موضع خشن در برابر آنها،روادارى است.بعضى ها علاقه دارند سابقه روادارى را به روش گفتگويی سقراط برسانند كه در جستجوی حقیقت به حريفان خود اجازه مى داد مطالب خود را آشکار بيان كنند.بعضى نيز پيشينه تاریخی آن را به پيام انجيل مى رسانند که دشمنان را دوست داشته باشيد و ديگران را ببخشايید و از داوری کردن درباره ديگران پرهیز کنيد؛ شفقت بودایی را نيز با رواداری مرتبط دانسته اند كه در قرن سوم پيش از ميلاد مسيح، امپراتور بودايی هند،آشوکا رسماًخواستار رواداری دينی شد. همچنین گفته اند در قرن شانزدهم ميلادی، اکبر، امپراتور مسلمان، نیز برای برقراری رواداری دينی در شبه قاره هند تلاش بسيار کرد…
گفتم:اينطور كه معلوم است روادارى ،در برابر خشونت هاى فرقه اى،قومى،مذهبى و دينى كه موجب جنگ هاى طولانى و خانمان سوز در جهان بوده(بويژه اصحاب كليسا در قرون وسطى و ماجراهاى تفتيش عقايد و جنگ هاى صليبى) مطرح شده و شيوه صلح آميز و مداراگر را در برابر تفاوت ها و اختلافات انديشگى و سياسى پيشنهاد مى كند.اين شيوه چيست و چه پيشنهادى دارد؟ سامان گفت:اصل را بر اين مى گذارند كه هر فرد دارای ارادهای از خود است و اگر مجبور و ملزم به انجام کاری بهتر نشود، حال و روز بهتری دارد و خود بهتر میداند که مصلحت و خير خود او در چیست و اعمالى كه در تضاد با منافع شخصی اوست انجام نمى دهد.لذا مانع او نشويم و اگر هم مى خواهيم او را به راه بهترى دعوت كنيم راهش گفتگوست.روادارى را نبايد به معناى بی تفاوتی يا بی عملی گرفت بلكه به معناى خويشتن داری و مهار هواهای خود در پرتو خيرى بزرگتر است تا از طرق علمى و اخلاقى و انسانى بتوانيم آنها را متوجه مطالب ديگرى كنيم و موجب هدايت آنها به امور متعالى تر شويم در حاليكه بى تفاوتى و بی عملى، تهى از هر اقدام است …
گفتم: موضع دين در اين زمينه چيست؟سامان گفت:اصل پذيرش دين بر مبناى انتخاب و اختيار است زيرا فلسفه و حكمت آفرينش انسان، رشد، تعالى و كمال او بر مبناى اختيار و آزادى است و البته در اين زمينه نيازمند آگاهى و شناخت است كه خداوند از طريق وحى و ارسال رسل و تشريع شرايع و احكام دينى و راهنمايى و هدايت توسط پيامبران مقدمات آن را فراهم آورده است. اما اجبارى در كار نيست(لا اكراه فى الدين) :”حق را براى آنان مطرح كن،هركس خواست ايمان بياورد و هركس خواست كافر شود”(قل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن و من شاء فليكفر١)و يا:”ما راه هدايت را نشان داديم خواه سپاسگزار شوند يا ناسپاس و كافر(انا هدينا السبيل اما شاكراً و اما كفوراً٢). و در مورد پيامبر هم مى فرمايد:”از مهر خدا بود كه تو براى اين مردم نرم دل شدى و اگر درشتخو و سخت دل بودى همانا از پيرامون تو پراكنده مى شدند پس از آنها در گذر و برايشان آمرزش بخواه و با ايشان در كار مشورت كن و چون آهنگ كارى كردى خداى را پشتيبان خود بدان كه خدا مردم با توكّل را دوست مى دارد٣”…
حميد گفت:البته روادارى دينى به معناى ترك مسئوليت هدايت و امر به معروف و نهى از منكر نيست.پدر نمى تواند شاهد افتادن فرزندش به چاه باشد و ساكت بنشيند؛اما شيوه اجبار و اكراه و فشار و خشونت را پيش نمى گيرد، بلكه وقتى مى خواهد با دگرانديشان و مخالفان اعتقادى روبرو شود با دعوت و مهربانى و زبان خوش و نرمخوئى و سعه صدر همراه با حكمت و گفتمان برتر(موعظه حسنه و جدال احسن)،عقل و قلب آنها را متوجه حق مى گرداند (أدع الى سبيل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنة و جادلهم باللتى هى أحسن٤)؛او هرگز به شيوه دشنام و بدگوئى از اعتقادات حريف روى نمى آورد و اين خط قرمز را هماره رعايت مى كند؛زيرا شيوه تحقير و دشنام،فرد را به عمل متقابل دشنام كشانده و دشمنى او را برمى انگيزد و حرف حق را نمى پذيرد(ولا تسبّواالذين يدعون من دون الله فيسبواالله عدواً بغير علم٥). گاهى عمل نيك افراد،بهترين تبليغ است و مخالفان را به دوست تبديل كرده و موجب جذب آنها مى شود.روادارى پيامبر چنان بود كه در مدينه مخالفان نيز به او رأى داده و او را حاكم بر خويش نمودند زيرا او را امين و عادل و مهربان يافتند و بتدريج همه جذب پيام او شدند…
——————-
١.سوره كهف،آيه٢٩
٢.سوره دهر،آيه ٣
٣.سوره آل عمران،آيه ١٥٩
٤.سوره نحل،آيه ١٢٨
٥.سوره انعام،آيه ١٠٨