دكتر عليرضا،پزشك مشهور فاميل كه داماد عموجان بود،در مورد اهميت پزشكى گفت: مراجعه بیمار به پزشک برای معالجه واجب است و امتناع پزشک از درمان نیز، علاوه بر حرمت، ضمان دارد. پزشك در مسیر درمان، از معاینه تا معالجه، لازم است اصول اخلاقی، فقهی و حقوقی را به نحو درست مراعات نمايد.به نظر میرسد از علل توجه مسلمانان به دانش طب، توجه پیشوایان دین اسلام به این دانش ارزشمند است. در حدیثی از پيامبر اكرم(ص) اسلام دانش طب همسنگ با علم دينى و در کنار آن مورد توصیه قرار گرفته است:”دانش، دو دانش است؛ دانش ادیان و دانش بدنها» ( الْعِلْمُ عِلْمَانِ عِلْمُ الْأَدْیَانِ وَ عِلْمُ الْأَبْدَان١)؛امام صادق(ع)نيز نياز به پزشك را براى اصلاح امور دنيوى و اخرتى لازم شمرده و فرمودند: «اهل هیچ بلدى، از سه چیز بینیاز نیستند تا در امر دنیا و آخرت شان به آنها پناه برند كه بدون آنها امورشان مختل و بدون تدبیر خواهد بود؛ اول: فقیهی دانشمند و پرهیزكار، دوم امیر و حاكمی خیرخواه و با قدرت، سوم: پزشكى دانا و مورد اطمینان٢”…
گفتم:چه وظايفى بطور خاص دارند؟گفت:نخست،رازدارى: حفظ اسرار و آبرو و اعتبار بيمار از مهم ترين زمينه هاى اخلاق پزشكى است. پزشك، حامل و حافظ اسرار بیمار است. گاه انسان، بیماری خود را حتی از نزدیكانش پنهان می دارد، ولی لازم است آن را برای طبیب بازگو كند.امير مومنان(ع) فرمود:برای شخصی كه بیماری اش را از طبیبش پنهان می دارد، بهبودی نیست(لا شِفاءَ لِمَنْ كَتَمَ طَبِیبَهُ دائَهُ٣)؛ لذا بیمار وظیفه دارد حال خود را برای پزشك به طور كامل بیان كند و پزشك نیز باید با رعایت امانت، حافظ اسرار بیمار باشد. رازداری، از مهم ترین اخلاق حرفه ای پزشكان متعهد به شمار می آید و افشاى اين راز مگر براى مصالح خود بيمار يا جامعه،مجاز نيست.دوم،رعایت حال محرومان و نيازمندان است كه توانائى پرداخت هزينه درمان را ندارند.سوم ایجاد امیدواری در بیمار است زيرا ناامیدی، بیماری را تشدید می كند و برای بیمار رنج آورتر از خود بیماری است.اميرمومنان(ع)فرمود: نومیدی، صاحب خود را می كشد(قَتَلَ الْقُنُوطُ صاحِبَهُ٤)…
گفتم:از مسئوليت هاى اخلاقى و اجتماعى پزشكان نيز بگو.گفت: مداخله نكردن در موارد خارج از تخصص خود؛خدمت در مناطق محروم و درمان افراد بى بضاعت؛تلاش در امر پژوهش برای ارتقای سطح علمی و كسب تخصص؛آگاهی كامل پزشك از مسائل فقهى حرفه اش تا بتواند درمان بيمار را با توجه به آن مبانى راهنمائى و درمان كند(مثل تجويز روزه گرفتن يا نگرفتن بيمار بر اساس نوع بيمارى يا تعيين شرايط اضطرار براى تجويز بعضى از درمان هايي كه خط قرمز شرعى دارند)؛دقت در تشخيص دقيق بيمارى و گريز از شتابزدگى در اين زمينه كه اگر خوب انجام شود ،فرايند درمان بهتر خواهد شد. پیامبرگرامی اسلام(ص) توصیهای برای پزشکان در مورد تشخیص بیماری دارند، لذا به یکی از پزشکان معاصر خود به نام «شمردل» فرمودند: «هیچکس را قبل از شناسایی کامل بیماری، درمان مکن٥»….
گفتم:اين موضوع سوگندنامه بقراط و رسالت پزشكان چيست؟گفت:در كتاب های اخلاق و آداب پزشكی تأكید شده كه پزشكان در نگاهداشت شرافت پزشكی و نفروختن آن به مال و جاه دنیا باید بقراط را اسوه و پیشوای خود قرار دهند كه پادشاهی، صد هزار دینار برای او فرستاد تا یونان را ترك كند و به سرزمین آن پادشاه بیاید و وعده داد كه صد هزار دینار دیگر هم به او تسلیم خواهد كرد، ولی بقراط در پاسخ گفت: «من فضیلت را به مال نمی فروشم!»؛ او در روستاهای یونان به درمان رایگان فقیران می پرداخت و حاضر نشد شرافت پزشكى اش را به مال بفروشد٦. سوگندنامه پزشكى ،عهدى است مابين پزشك و خدايش،تا با عمل به آن عهد و پيمان،هماره اهداف پيش رويش مجسم باشد.
بنابراين،پزشكان ،رسالتى الاهى دارند كه بندگان خدا را از رنج بيمارى برهانند تا با ابدانى سالم،چرخ جامعه را بگردانند و با راهنمائى پيشوايان الاهى به عبوديت الاهى بپردازند و تكامل يابند.پزشكان اگر با اين نيت به كار بپردازند در واقع دستيارانى براى پيشوايان الاهى اند و يارى رسان به آنها تا جامعه اى سالم و پاك و الاهى ايجاد شود…
————————–
١.بحارالانوار، ج١ ، ابواب العلم، باب ٦(العلوم آلتی أمر الناس بتحصیلها و ینفعهم)، حدیث٥٢.
٢.سفینه البحار ج٢،ص٧٨. 2 ص 78
٣.غررالحكم، ج١،ص٤٨٣،ح١١١٦٥.
٤.همان،ح٦٧٣١.
٥.الاصابة، ج ۳، ص ۲۸۹.
٦.مجله آینه پژوهش، سال سوم، شماره پیاپى١٥،ص١١٠.