خداوند در آیات متعددی انسانها را به تدبر در خلقت حیوانات فرا خوانده و آنها را از نشانه های قدرت، حکمت و رحمت خود شمرده است١.در قرآن از حیوانات متعددی نام برده شده و آنها را در گروه های حیوانات اهلی، وحشی، پرندگان، آبزیان و حشرات دستهبندی کرده است:”خداوند هر جنبندهاى را از آبى آفریده، پس برخى از آنها بر روى شكم راه مىرود [مانند مار و ماهی و سایر خزندگان]و برخى بر دو پا مىرود [مانند انسان و پرندگان] و برخى بر چهار پا مىرود[چهارپايان]؛ خداوند هر چه بخواهد مىآفریند، حقّا كه خداوند بر هر چیز تواناست”٢.در بعضی آیات نیز به فواید حیوانات براى انسان ها مانند تهیه غذا ، پوشاک و سواری دادن اشاره شده است٣. بهره ورى از حيوانات از طريق دامدارى در انواع مختلف آن،پرورش شتر و اسب، زنبوردارى،پرورش طيور و…از ابتداى تاريخ وجود داشته و همچنان ادامه دارد و يكى از منابع بزرگ اقتصادى در جوامع بوده و هست…
خداوند خلقت حيوانات(انعام) را براى فايده رساندن به حيات بشرى بيان نموده كه در این مورد اشارات قرآنی فراوان است٤ تا آنجا که سورهای از قرآن کریم به نام «انعام» اختصاص یافته است.براى نمونه به دو آيه توجه مى كنيم:”و چهار پایان را آفرید در حالی که در آنها برای شما وسیله پوشش (لباس)و منافع دیگری است؛ از گوشت آنها می خورید و در آنها برای شما زينت و آرايش است به هنگامی که آنها را برای استراحتگاه شان باز می گردانید. آنها بارهای سنگین شما را به شهری حمل میکنند که جز با مشقت زیاد به آن نمیرسیدید؛ پروردگارتان رئوف و رحیم است، همچنین اسبها و استرها و درازگوش ها را آفرید تا بر آنها سوار شوید و زینت شما باشد و چیزهایی میآفریند که نمیدانید”٥ ؛همچنين:”در وجود چهار پايان، برای شما (درسهای) عبرتی است. از درون شکم آنها، از ميان غذاهای هضم شده و خون، شير خالص و گوارا به شما مینوشانيم”٦(شیر، از غذای هضم شده درون شکم حيوان تولید میشود. غذای هضم شده تبدیل به خون ميشود و از خون، شیر به وجود میآید. شیری که نه رنگ خون را دارد و نه طعم و بوی آن را. این عمل يعنى تبدیل خون به شیر را هیچ یک از محققین انکار نکرده و کلام قرآن را تأیید کردهاند)…
امروز صنايع عظيم لبنى و پروتئنى در جهان،بخش بزرگى از اقتصاد را پوشش مى دهند كه همگى متكى به حيوان هستند.همين گونه است صنعت زنبور دارى و توليد عسل كه بخش عمده اى در اقتصاد كشاورزى دارد و خداوند اين شگفتى(توليد يك غذاى فوق العاده از يك حشره) را تعبير به وحى(هوشيارى غريزى)نموده است:”پروردگار تو به زنبور عسل وحی نمود که از کوه ها و درختان و داربست هایی که (مردم) میسازند خانههایی برگزین. سپس از تمام ثمرات بخور و راه هایی را که پروردگارت برای تو تعیین کرده است به راحتی بپیما. از درون شکم آنها، نوشیدنی با رنگ های مختلف خارج میشود که در آن شفا برای مردم است. به یقین در این امر، نشانه روشنی است برای مردمى که میاندیشند٧.همچنين به آفرينش شتر (حيوانى با قابليت هاى فوق العاده در صحرا براى اقتصاد صحرا نشينان)توجه مى دهد -همپاي توجه به آفرينش شگفت آسمان ها و كائنات-كه بينديشند و متذكر قدرت الاهى شوند:”آیا آنان به شتر نمىنگرند كه چگونه آفریده شده و به آسمان ها كه چگونه برافراشته شده٨”…
والبته خدائى كه حيوان را آفريده گونه استفاده غذائى از آنها(ذبح و خوردن و شكار و نگهباني و پاكي و نجاست و …) را هم تعيين نموده تا سلامت انسان تأمين شود:”پس اگر به آیات او ایمان دارید از آنچه نام خدا (به هنگام ذبح) بر آن برده شده است بخورید…و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده مخورید چرا که آن قطعاً نا فرمانی است٩”.” بگو چیزهای پاکیزه برای شما حلال گردیده و (نیز صید) حیوانات شکارگر که شما به عنوان مربیان سگ،های شکاری، از آنچه خدایتان آموخته، به آنها تعلیم داده اید (برای شما حلال شده است). پس از آنچه آنها برای شما گرفته و نگاه داشته اند بخورید، و نام خدا بر آن ببرید، و پروای خدا بدارید ١٠”؛”بر شما حرام شده است : مردار و خون و گوشت خوک و آنچه به نام غیر خدا کشته شده باشد و (حیوان حلال گوشت) خفه شده و به چوب مرده و از بلندی افتاده و به ضرب شاخ مرده و آنچه درنده از آن خورده باشد مگر آنچه را (که زنده دریافته و خود) سرببرید و (همچنین) آنچه برای بتان سربریده شده و (نیز) قسمت کردن شما (چیزی را) بوسیله تیرهای قرعه، این (کارها همه) نافرمانی (خدا) است١١”…
————————–
١. بقره/۱۶۴، نحل/۶۶و٦٩، شوری/۲۹، جاثیه/۴، غاشیه/ ۱۷.
٢. نور/٤٥.
٣.انعام/۱۴۲؛ نحل/٦٦و٦٨و٦٩و٨٠و ٨٥ ؛مومنون/٢١؛يس/٧١و٧٣.
٤. انعام/٣٦ و۱۴۲ – ۱۴۴؛ یس/۷۱ – ۷۳؛ طه/۵۳ – ۵۴؛نحل/۵ – ۸.
٥.نحل/٥-٨.
٦.نحل/٦٦.
٧.نحل/٦٨-٦٩.
٨.غاشيه/١٧-١٨.
٩.انعام/١١٨و١٢١.
١٠.مائده/٤.
١١.مائده/٣.