اوست كسى كه دريا را مسخّر شما كرد…١”؛اگرچهسراسر جهان آفرينش ، شگفت انگيز و نشانه قدرت و حكمت آفريدگار است، اما برخى پديده ها شگفت انگيزترند.پيامبر خدا(ص)فرمود:”اى آنكه دلائل [وجود] او در هر چيزى هست! اى آنكه شگفتى هايش در درياهاست”(يا مَن فى كُلِّ شَى ءٍ دَلائِلُهُ ؛يا مَن فِى البِحارِ عَجائِبُهُ!)٢؛شگفتى هائى كه بشر با همه پيشرفت هاى علمى جز به اندكى از حكمت آن وقوف نيافته است:گونه هاى عظيم آبزيان، ذخائر بزرگ دريائى،شبكه عظيم حمل و نقل،نقش دريا در نزول باران ، تعديل هوا و تأمين رطوبت زمين ؛و نيز عناصر فراوانى كه با پيشرفت دانش بشر ، از آب دريا گرفته شده و در صنايع مختلف و داروسازى ، كاربرد دارند(همچون مَنيزيم ، پتاسيم ، بُرُم و سولفات سُديم)…امام صادق(ع) در توحيد مفضل فرمود:اگر مى خواهى گستردگى حكمت آفريدگار ، و كوتاهى و ناچيزىِ دانش آدميان را بدانى ، بر آنچه در درياهاست ، انديشه كن: از انواع ماهيان و آبزيان و صدف ها ، و ديگر گونه هاى بى شمار [جانوران دريايى] كه سودمندى آنها شناخته نمى شود ، مگر به تدريج كه با پيدايش اسباب، مردم به آنها پى مى برند٣…
نخستين منفعت از منافع دريائى تأمين غذاى انسان هاست:”اوست كسى كه دريا را مسخّر شما كرد تا از آن ، گوشت تازه بخوريد٤”.ماهى ها كه ٢٨٠٠٠گونه از آنها را شناسائى كرده اند(از ماهیهاى۱۶ متری تا ماهى هاى ۸ میلیمترى)، حاوى ١٩٪پروتئين و جذب٩٩٪ از اين ميزان، دارای کلیه اسیدهای آمینه مورد نیاز بدن و ویتامینها(به ويژه ويتامين ب١٢) و مواد معدنی مهم، دارای ارزش بسیار بالای غذایی برای رشد و نمو بدن بوده علاوه بر جنبه هاى موثر غذائى،جنبه درمانى نيز داشته برای درمان ناراحتیهای گوارشی و عروقی مؤثر است.پروتئین ماهی از نوع پروتئین سفید است و هضم آن در معده به راحتی انجام میشود. از اینرو به کسانی که مبتلا به زخم یا ورم معده هستند خوردن گوشت ماهی توصیه میشود؛ زیرا هیچگونه درد و ناراحتی در معده ایجاد نمیکند.چربی ماهی نیز از جمله چربیهای اشباع نشده به شمار میآید و دارای دو نوع اسید چرب لینولینگ و لینولئیک میباشد که به علت پایین بودن درجه ذوب هیچگاه در خون و دیگر قسمتهای بدن ذخیره نمیشود، بلکه جذب بدن میگردد.همچنين ماهى دارای امگا٣ و امگا٦میباشد که اين هابرای درمان ناراحتیهای قلب و عروق بسیار مفید هستند و نقش مؤثری در شادابی پوست بدن و نشاط انسان دارند٥…
منفعت ديگر دريا، جابجايي و حمل و نقل است كه امروزه بسيارى از نيازهاى كشورها از اين طريق تأمين مى شود و صنعت حمل و نقل دريائى يكى از گسترده ترين و در عين حال ارزان ترين انواع جابجائى كالا و مسافر است. قرآن كريم مى فرمايد:”پروردگار شما كسى است كه برايتان كشتى را در دريا به حركت درمىآورد، تا با تلاش خود از فضل و رحمتش بهره بريد. البتّه او همواره نسبت به شما مهربان است٦”. نيز:”و نشانه ديگر[قدرت ما]براى آنان، اين است كه ما ذرّيه شان را در كِشتى گران بار ، سوار كرديم ، و مانند آن براى ايشان ، مَركوب هايى ديگر آفريديم ، و اگر بخواهيم ،[قادر هستيم] آنان را غرق كنيم به گونه اى كه هيچ فريادرس و نجات دهنده اى برايشان نخواهد بود”٧.اين امكان عظيم كه خدا فراهم آورده موجب منافع بزرگ اقتصادى براى انسان هاست كه صنعت عظيم دريانوردى و بيمه دريائى و اشتغال مليون ها نفر و گردش مالى گسترده اى را فراهم آورده است…
بعد اقتصادى ديگر دريا، تامين صنعت تزئين و پوشاك است:دريا ، افزون بر تأمين بخشى از مواد غذايى مورد نياز انسان ، برخى از لوازم زينتى را نيز براى وى آماده مى كند . قرآن در اشاره به اين جنبه دريا ، مى فرمايد :”و از آن ، زيورى براى پوشيدن تان ، استخراج مى كنيد”٨؛ونيز فرمود:”دو دريا را روانه كرد تا به هم برسند . ميان آن دو ، مانعى است كه به هم در نمى آميزند . پس كدام يك از نعمت ها (نشانه ها)ى خدايتان را دروغ مى انگاريد ؟! از آن دو ، مرواريد و مرجان ، بيرون مى آيد”٩.مرواريد ، گوهر گران بهايى است كه در دل انواع صدف ها در عمق درياها به وجود مى آيد و هر چه بزرگ تر باشد، ارزشمندتر است. مرجان نيز از جانوران زيبا و دل انگيز دريايى است كه كاربرد آرايشى دارد و به جز آن فوايد پزشكى نيز دارند…همه اين منافع است كه خداوند از دريا براى انسان ها تدارك فرموده تا با نگاهى از روى تعمق به دريا بنگرند و متوجه او شوند كه اين تعمق و نگاه خود عبادت است كه پيامبر(ص)فرمود:”نگاه كردن به سه چيز عبادت است : به صورت پدر و مادر ، به قرآن ، و به دريا”١٠ …
———————–
١.نحل/١٤.
٢.بحارالانوار،ج٩١،ص٣٩١.
٣.همان.ج٥٧،ص٨٨.
٤.نحل/١٤،فاطر/١٢.تفسير نمونه،ج١١،ص١٧٩.
٥.تارنماي شيلات ايران.
٦.اسراء/٦٦.
٧.يس/٤١-٤٣.
٨.نحل/ ۱۴ .
٩.الرحمن/۱۹ ـ ۲۲ .
١٠.بحار الأنوار،ج ۱۰ ص ۳۶۸ ح ۱۰.