صنعت و پيشه ورى

 

 

 

خداوند در قرآن،خود را آموزگار انسان معرفى نموده و فرموده است :”ما به انسان آنچه را كه نمى دانسته است ،آموختيم(عَلّم الانسانّ ما لم يعلم١). در موضوع صنعت نيز همين تعبير را به كار برده و فرموده “ما به حضرت داوود(ع)، صنعت زره سازى را به خاطر شما انسان ها،آموزش داديم(وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ٢ )؛ همين گونه آموزش صنعت كشتى سازى به حضرت نوح (ع)را به خود نسبت داده و فرموده:”زير نظر ما و طبق دستورالعمل و وحى ما، کشتی را بساز(وَ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنا وَ وَحْيِنا٣).بنابر اين خداوند نه تنها صنعت را يك ارزش معرفى نموده بلكه تعليم آن را چه به طريق تكوينى (يعنى قرار دادن استعداد فراگيرى در آفرينش انسان)و چه از طريق وسائل و وسائط،به خود نسبت داده است.اين آموزش هم موجب به حركت درآمدن چرخ زندگى انسان ها و تأمين نيازهاى آنها از طريق انواع صنايع و پيشه ها شده است…
 
اميرمومنان(ع) در منشور عهدنامه خود به مالك اشتر،وقتى او را به فرمانروائى مصر تعيين نمودند،به او توصيه فرمودند همه گونه هواى صنعتگران را داشته باشد و به امور و مشكلات شان رسيدگى نمايد:”ديگر اينکه، نيکي به بازرگانان و صنعتگران را بر خود بپذير، و سفارش کردن به نيکويي درباره آنان را به عهده ‎گير، چه کسي که در جائى ساكن بود، و چه آن که با مال خود از اين سو بدان سو رود، و با دسترنج خود کسب کند. آنان مايه‎هاي منفعت اند، پديدآورندگان وسائل آسايش و راحت مردم[صنعتگران] و آورنده آن از جاهاي دور‎دست و دشوار[بازرگانان]، در بيابان و دريا و دشت و کوهسار؛ جايي که مردمان در آنجا گرد نيايند و در رفتن بدانجا دليري ننمايند. اين بازرگانان مردمي آرامند و نمي‎ستيزند، و آشتي ‎جويند و فتنه‎اي نمي‎انگيزند. به کار آنان بنگر، چه در آنجا باشند که خود به سر مي‎بري يا در شهرهاي ديگر”٤.و بدين ترتيب وظيفه مهم حاكمان را رسيدگى ويژه به امور صنعتگران و بازرگانان ،تعيين مى فرمايد،زيرا هر دو گروه، منشأ منفعت مردم شمرده شده‎ و از اين جهت، محترم و مورد حمايت اند که خدمات مفيدي را به جامعه ارائه مي‎ دهند.

 

مفسران اين آيه قرآن را كه سخن از حديد و آهن به ميان آورده در راستاى همين موضوع تفسير نموده اند:”ما رسولان خود را با دلائل روشن فرستادیم، و با آنها کتاب [آسمانی] و میزان [شناسایی حق از باطل و قوانین عادلانه] نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند و “آهن” را نازل کردیم که در آن نیروی شدید و منافعی برای مردم است، تا خداوند بداند چه کسی او و رسولانش را یاری می‌کند بی آنکه او را ببینند؛ خداوند قوی و شکست‌ ناپذیر است٥”. در این آیه شریفه نکاتی است که قابل تعمق است از جمله اينكه اجسام طبیعی (و اجسام فرآوری شده)، ازجمله آهن، قابلیت و ظرفیتی دارند که آنها را برای بشر سودمند می‌سازد و اين مواد و مصنوعات برای زندگی بشر نافع‌اند و انسان باید با توجه به هدایت‌های الهی، به کمک عقل منافع آنها را تشخیص دهد.همچنين اين مصنوعات افزون بر اهداف موضعی و خاص، اهداف عمومی‌ تر و والاتری نیز دارند که در راستای هد ف‌های متعالی انسانی (مانند قیام به قسط و عدالت) است…

صنعت و فناورى امروزه بر اثر تلاش هاى بسيار انسان ها رشد چشمگيرى پيدا كرده كه حاصل كار علمى دانشگاه ها و ابتكارات فناوران در همه عرصه ها بوده كه استعدادهاى خدادادى را به كار انداخته و اين شگفتى ها را آفريده اند.اگرچه بخشى از اين فناورى ها نيز در جهت نابودى انسان ها طراحى و توليد شده تا دنياى جنگ سالاران را آباد و مردم را به خاك و خون كشند؛هرگز نمى بايست صنعت بدين سو مى رفت ولى متاسفانه استعدادها به جاى خدمت به خيانت مايل شد…بايد تلاش فناوران و صنعتگران براى تسلاى دردها و آسايش مردم باشد. امام صادق (ع) می‌فرمایند: “گیاهان دارویی برای مداوای آدمی آفریده شده است لکن چیدن و به اندازه مخلوط کردن و از آنها دارو ساختن به عهده خود انسان است” و نيز :” در آفرینش این زمین و چگونگی آن بیاندیش که چگونه استوار و بی‌حرکت آفریده شده است، تا بتواند مسکن و وطن انسان‌ها باشد. اگر زمین لرزان و همواره در حال نوسان می‌بود مردمان نمی‌توانستند بر روی آن ساختمان بسازند و به بازرگانی و صنعتگری و کارهای دیگر بپردازند”و”چوب برای انواع کارهای درودگری و جز آن است و پوست، برگ، ریشه‌ها، شاخه‌ها و صمغ‌های درختان برای انواعی از فایده و بهره‌وری؛  در این امر تأمل کن که گاه ظرف‌ها و کالاهای نو و بی سابقه‌ای پیدا می‌شود که مردم آنها را پدید می‌آورند و نوآوری می‌کنند”٦… 

———————-
١.علق/٥.
٢.انبياء/٨٠.
٣.هود/٣٧.
٤.نهج البلاغه،نامه٥٣.

٥.حديد/٢٥.

٦.بحارالانوار،ج٣،ص٨٦و١٢١و١٢٩.

 

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *