“با آنان به طور شایسته رفتار کنید…١”؛ اين آموزه قرآنى براى رفتار با همسران است. وقتى خانواده از پيوند دو مومن شكل گرفت، آن دو بايد سبك زندگى خود را نيز همانند اصل ازدواج، بر اساس آموزه هاى وحى و سنت پيامبر و امامان، تنظيم نمايند.حتى اگر در شرايطى،ناخشنودى و كراهتى پيش آمد،قرآن توصيه مى كند كه شتابزده عمل نشود،چه بسا يك ناخشنودى مقدمه خيرى بسيار گردد٢.قرآن اگرچه مردان را به حكمت هائى،سرپرست و نگهبان بانوان قرار داده ولى همه گونه آنها را به رعايت حقوق مادى و معنوى ايشان،مأمور نموده است٣. پیامبر(ص) پس از ازدواج على و فاطمه عليهماالسلام بر آنان وارد شد و برای دختر و دامادش تقسیم کار کرد،مدیریّت خانه و كارهاى خارج منزل را بر عهده علی (ع) گذاشت و فرمود کارهای داخل منزل به عهده فاطمه (س) باشد٤؛ نيز فرمود: “هر مردی که سفره غذا را بگسترد و زن و فرزندش را بخواند و غذا را با نام خدا شروع کند و با شکر خدا به پایان برساند، هنگامی که هنوز سفره برداشته نشده، خدا رحمت و آمرزش را بر آنان نازل فرماید٥”…
در اين سبك زندگى،وظايف چنين است:مرد، هنگام ورود به خانه با سلام وارد شود٦؛ به همسرش در امور خانه كمك كند (كه در اين صورت اجرى همسنگ شهدا و پاداشى عظيم خواهد داشت٧)؛خود و خانواده خويش را از نافرمانى خدا كه منجر به عذاب قيامت مى شود،نگهدارد(قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا٨)؛امام صادق(ع)در توضيح اين آيه به ابوبصير فرمودند:”آنان را به چیزهایى فرمان ده که خدا آنان را به آن فرمان داده است و از چیزهایى بازشان دار که خدا آنها را نهى فرموده است. پس اگر فرمان تو را ببرند، آنان را حفظ کردهاى و اگر نافرمانیت کنند، آنچه را که بر عهده تو بوده است، به انجام رسانیدهاى٩”؛ و نيز آنان را به نماز توصيه كند:”خانواده خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شکیبا باش( وَأْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَیْهَا١٠)؛پس از نزول اين آيه،پيامبر(ص)در اوقات نماز به در خانه على(ع)مى رفت و ندا مى داد:”نماز! رحمت خدا بر شما باد! خدا اراده فرمود هر ناپاكى را ازشما اهل بيت دور كند وشما را پاكيزه گرداند،پاكيزه كردنى!١١”…
اما در موضوع تربيت فرزندان:پیامبر (ص) والدینی که کودکان خود را به اعمال خوب و عبادت تشویق نمیکنند، شدیداً سرزنش نموده و فرمودند:”واى بر فرزندان از دست پدان شان… که هیچ چیز از فرایض و احکام الهی را به آنها نمیآموزند و حتّی ممکن است کودکان، خودشان یاد بگیرند، ولی والدین مانع آنها شوند! این والدین به اندک کارهای دنیوی از ناحیه کودکان راضی میشوند و هیچ توجّهی به اخلاق و معنویّت آنها نمیکنند…١٢”و فرمود:”ما از کودکانمان میخواهیم نماز بخوانند، وقتی که به پنج سالگی رسیدند. شما وقتی کودکانتان به هفت سالگی رسیدند، از آنها بخواهید که نماز بخوانند. ما به فرزندانمان دستور میدهیم که از هفت سالگی تا هر وقت از روز که طاقت میآورند، روزه بگیرند؛ گاهی تا نصف روز میشود، گاهی بیشتر یا کمتر. پس وقتی که تشنگی و گرسنگی بر آنها فشار میآورد، میخورند تا بر روزه گرفتن عادت کنند و طاقت بیاورند، امّا شما کودکان خود را از نُه سالگی به روزه گرفتن وادار کنید تا هر وقت که میتوانند، روزه باشند و اگر تشنگی به آنها فشار آورد، افطار کنند١٣.
در مورد رابطه عاطفى و مهر بين زن و مرد پيامبر(ص)فرمود:”سخن مرد به همسرش که من تو را دوست دارم، هرگز از دل او محو نمىگردد١٤”.فاطمه(س) نيز به همسرش» مى فرمود:جان من فدای تو و حافظ تو. همواره با تو خواهم بود، در خوبی و راحتی و سختی و بلا١٥”. از آن سو، علی نیز عشق وافری به همسر خود فاطمه (س) داشت، به گونهای که در شهادت او فرمود:”صبرم کم شده و توان خویشتن داری برایم نمانده تا آنکه در خانه آخرت با تو باشم١٦”.به بانوان توصيه شده هنگام بیرون رفتن شوهر از خانه او را بدرقه کنند و نیز هنگام ورود او به خانه به استقبال او آیند؛ بر مرد نيز لازم است هنگام ورود سر زده و آهسته وارد خانه نشود، بلکه پیش از ورود لازم است به شکلی زن و فرزندان را از خود آگاه سازد و با سلام وارد شود١٧.ديگر، هدیه دادن در مراسم شادی و روزهای عید و بازگشت از سفر است که در جلب محبّت همسر و فرزندان بسیار مؤثّر است. رسول خدا (ص) فرمود: “به یکدیگر هدیّه دهید تا محبّتها افزوده گردد و غبار کینه ها از دل ها برود١٨”. و البته سخن در سبك زندگى اسلامى در اين مختصر نگنجد كه خود كتاب مستقلى مى طلبد!
————————
١. عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ…؛نساء/١٩.
٢.همان.
٣.همان/٣٤.
٤.بحارالانوار٤٣،ص٨٦.
٥.وسائل الشيعه،ج١٦،ص٤٢٢.
٦.بحارالانوار،ج٧٦،ص١٥٨.
٧.همان.ج١٠١،ص١٠٦.
٨.تحريم/٦.
٩.نورالثقلين،حويزى،ج٥،ص٣٧٢.
١٠.طه/١٣٢.
١١.نورالثقلين،ج٣،ص٤٠٨.
١٢.مستدرك الوسائل،ج١٥،ص١٦٤.
١٣.كافى،ج٣،ح ٥٤٣٢.
١٤.وسائل الشيعه،ج٧،ص١٠.
١٥.نهج الحياة،فرهنگ سخنان فاطمه(س)،دشتی، ص١٤٥.
١٦.نهج البلاغه،خطبه٢٠٢.
١٧.بحارالانوار،ج٧٦،ص٣.
١٨.همان.ج٧٥،ص٤٤.