با تلاش به جايگاه خوبى در ايمان و ميان مومنان مى رسيد و مأموريتى به شما واگذار مى شود و مورد احترام هستيد؛اما با يك خطا يا تمرد، يكباره از آن جايگاه تنزل نموده و فرد ديگرى را جايگزين شما مى كنند.از اين تنازل و سقوط خطرناك با كلمه استبدال در قرآن ياد شده و در چند مورد خداوند فرموده است كه ما در مورد بعضى افراد كار استبدال را انجام داده كسانى ديگر را جايگزين آنها مى كنيم.يعنى ماموريت و پست آنها را از ايشان مى گيريم و به فرد لايق بعدى مى سپاريم:
نخست كسانى كه بخل دارند و انفاق نمى كنند كه اگر از دستور انفاق سرپيچند ما افراد ديگري كه اين ويژگى را ندارند به جاي آنها مى نشانيم(وَإِن تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُونُوا أَمْثَالَكُم )…
دوم از موارد استبدال گروهى از شمايند كه از روي غرور و جهل،سنگر دين را ترك كنند و مرتد شوند. در مورد آنها نيز بر قاعده استبدال نيروهاي وفادار جايگزين كنيم كه دوستى دو طرفه با خدا دارند و موجب عزت مومنان و ذلت كافرانند (يا ايهاالَّذِينَ آَمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ) …
وسوم از موارد استبدال، گريزندگان از عرصه جهاد هستند كه پندارند با نيامدن آنها زيانى به دين خدا وارد مى آيد. نه! هرگز ضررى به خدا نمى زنند و ما افراد ديگرى را جايگزين آنها مى نمائيم(إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ)…
با زحمت و تلاش به قله اي صعود مى كنيد و پرچم خود را به نشانه فتح ،برفراز آن به اهتزاز در مى آوريد.خدا نكند شرايطي پيش آيد كه ناخواسته از بلنداي كوه،سقوطي اتفاق افتد و كوهنوردي به دره و سنگلاخ سقوط كند.يك غفلت و اشتباه،گاهى موجب سقوط مى شود.در صعود به قله ايمان نيز گاهى يك اشتباه و غفلت يا گناهى مى تواند موجب سقوط ما شود.استبدال از آن موارد سقوط است كه هماره بايد مواظب باشيم جايگاهمان را از دست ندهيم…
در دعاي مشهورى كه از امام رضا سلام الله عليه براي عصر غيبت صادر شده و منتظران حضرتش به خواندن آن مداومت دارند و با “اللهم ادفع” شروع مى شود، به استبدال و جايگزينى منتظران در روزگار غيبت اشاره شده و از خدا خواسته مى شود كه ما را مشمول استبدال قرار ندهد و همچنان در جايگاه ايمان و انتظار و مرزبانى حفظ فرمايد.اين هشدار بزرگى براي همه ماست كه كاري از روي غرور يا غفلت و جهل مرتكب نشويم كه سقوط كنيم و جاي خود را از دست بدهيم و خداوند به جاي ما افراد قرص و مقاوم و وفادار را جايگزين نمايد.نه خدايا چنين مباد و جايگاه عالى انتظار و مرزبانى را از هرگز از ما مگير و ما را مشمول استبدال مگردان كه اين براي تو آسان است اما براي ما بسيار سنگين خواهد بود.پس اين دعا را هماره بخوانيم و بويژه روي اين فراز آن تأكيد داشته باشيم:(واجلعنا ممن تنتصر به لدينك وتعز به نصر وليك ولا تستبدل بنا غيرنا فإن استبدالك بنا غيرنا يسير وهو علينا كثير…)