دوزخ ، کانون قهر و غضب الهي و جايگاه ظالمان و مجرمان است؛دوزخ مكان ظهور عدل الاهى براي مستكبران، مفسدان و گنهكارانى است كه با اختيار خويش،كفران نعمت خدا كرده و راه ستم به خود و ديگر همنوعانشان را انتخاب نمودند.كيفر آنان، هم عذابهاي جسماني است و هم عذاب هاي روحاني. آنها كه منكر معاد جسمانى شدند و فقط به معاد روحانى قائل گشتند بخش عظيمي از آيات قرآن را ناديده گرفتند كه به انواع عذاب هاي جسمانى براي مجرمان در دوزخ اشاره دارد.اما تمام اين عذاب ها،ثمره اعمال خود انسان هاست كه پيشاپيش با دست خود فرستاده اند و آنجا آن را مشاهده خواهند نمود( إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ)؛ به همين جهت است كه در اينجا دائماً هشدار داده شده :بنگريد كه چه چيزى براي فرداي قيامت خود پيش مى فرستيد(يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ ).اين دنيا ظرفيت و گنجايش كيفر ستمگرانى كه موجب ستم و عذاب و كشتار هزاران نفر شده اند را ندارد و بايد كيفر گناهشان را در دوزخ ببينند تا عدالت در موردشان اجرا شود…
شرايط دوزخ و انواع عذاب ها در آن به قدري شديد و دهشتناك است كه مجرمان و كافران آرزو مى كنند اي كاش خاك مى بوديم(يقول الكافر ياليتنى كنت تراباً) و اگر بتوانند حاضرند فرزندان، همسر، برادر، دوست، قبیله و حتی همه روی زمین را فدا کنند تا سبب نجاتشان شود (یود المجرم لو یفتدی من عذاب یومئذ ببنیه و صاحبته و اخیه و فصیلته التی توویه و من فی الارض جمیعا ثم ینجیه)؛ درخت زقوم غذاي آنهاست كه همانند فلز گداخته در شکمها می جوشد، جوششی چون آب سوزان؛در غل و زنجیرند و لباسشان قطران (ماده چسبنده بدبوی قابل اشتعال) است و صورتهایشان را آتش می پوشاند؛لباسهایی از آتش بر آنها بریده می شود و مایعی سوزان و جوشان بر سر آنها می ریزند كه ظاهر و باطنشان را ذوب می کند؛هربار كه پوست های آنها بسوزد پوست های دیگری به جای آن قرار می دهیم تا عذاب را بچشند؛راه فرار ندارند و هر زمان كه بخواهند از غم و غصه های جهنم خارج شوند آنها را بر می گردانند و گفته می شود بچشید عذاب سوزان را…گونه هاي ديگر عذاب،مقامع آتشين،تازيانه هاي عذاب، صداهاي ناهنجار،ضيق مكان و احساس فشار،سايه هاي سوزاننده و عذاب هايي فراتر ، همگى وحشتناك و دردبار…
خلود و جاودانگى عذاب براي دوزخيان هم به نوع جرم و جنايت آنها باز مى گردد؛ كسي كه آثار جرمش،دامن ميليونها و بلكه ميلياردها انسان را در طول زمان هاي آينده گرفته است بايد متناسب با آثار جرمش،عذاب ببيند و از آن بالاتر كسي كه در حق پيامبر و امام و خود خداي عزوجل مرتكب عصيان شده است،كيفر او به اين سادگى نيست و البته خلود متعلق به اين دسته از مجرمان بزرگ است وگرنه مجرمان معمولى،پس از مدتى عذاب در دوزخ كه تاوان اعمالشان است،بخشيده شده و به اهل بهشت ملحق مى شوند…
علاوه بر اين عذاب هاي جسمانى،عذاب هاي روحى نيز دامنگير دوزخيان است: غم و اندوه و حسرت بی پایان؛ خواری و ذلت فراوان؛تحقیر و سرزنش بسیار(اخسئوا فیها و لاتکلمون) ؛ديدن جايگاه بهشتيان و افسوس و حسرت ابدى؛جاودانگی عذاب و کیفر( خالدین فیها ابدا) و علاوه بر اینها دوری از رحمت خداوند از شدیدترین آلام روحی دوزخيان است.همه اينها نتيجه سوء اختيار و سرپيچى از فرمان خدا و رسول است( و من یعص الله و رسوله فان له نار جهنم خالدین فیها ابدا)؛ كفر و شرك و ظلم و گناه و تعدي و غيبت و سخن چينى و ساير منهيات كه در شريعت آمده است ؛هم حق الله و هم حق الناس و در رأس آنها جفا به دين و آئين است،سدّ سبيل الله است؛ دوري از وليّ خدا و جفا به حجت الله و خليفة الله ست؛تنها گذاشتن او در دست اشرار و طغاة است؛شنيدن “هل من ناصر” امام و ياري نكردن اوست…