اين را مى گفت و مى گريست:به خدا قسم ،نهج البلاغه در دیار اسلام و در میان شیعیان غریب و تنهاست چنانکه خود علی علیه السلام غریب و تنها بود. باید اعتراف کنیم که با نهج البلاغه بیگانه ایم. دنیای مادى و روحی که برای خود ساخته ایم، دنیای دیگری است غیر از دنیای نهج البلاغه.او حق داشت چون عمرى را بر تعمق در مفاهيم نهج البلاغه گذاشته بود و اعتراف ده ها شارح نهج البلاغه و عالمان و بزرگان و اديبان نامور جهان را ديده بود كه در شگفتى هاى آن كلمات،انگشت تحير گزيده و گفته اند:”آن روز که نهج البلاغه بی طرفانه و با دقت رسیدگی شود، از تمامی مکتب های اجتماعی، اخلاقی، اقتصادی و فلسفی بی نیاز خواهیم شد”و اين اعتراف فيلسوفى است كه بيش از بيست جلد بر نهج البلاغه شرح نوشته است…
اگر زندگى امام،على عليه السلام جهانيان را به شگفتى واداشته است چنانكه امثال جرج جرداق مسيحى پس از سالها پژوهش در زندگى رهبران و بزرگان جهان(در كتاب صوت العدالة الانسانية) تنها او را الگوى قابل معرفى براي بشريت شمرده اند، ميراث علمى او يعنى “نهج البلاغه” نيز همين شگفتى را رقم زده است به گونه اى كه آن را “برادر قرآن” گفته اند و “فراتر از سخن مخلوق و فروتر از سخن خالق” خوانده اند.كتابى كه به گفته كارشناسان، بعد از قرآن و كلام وحى،همانندى ندارد و سرشار از مرواريدهاى حكمت است در قالب سخنرانى و نامه و كلمات قصار كه تار و پود دل ها را به سوی خود می کشد و هدايت جويان و فرزانگان را رهنمائى و دولتمردان را به راه صحيح سياست و سعادت و سيادت رهبرى مى نمايد.اگرچه آن مقدار از سخنان امام كه به ما رسيده چندين برابر اين كتاب است و محققان آنها را در مجموعه هاى مستدرك نهج البلاغه و غرر الحكم و صحيفه علويه،گردآورده اند…
شيخ محمد عبده ،متفكر نامدار عرب كه يكى از شارحين نهج البلاغه است ، نيز اين چنين گفته است:”من در مطالعه نهج البلاغه علی علیه السلام ، از فصلی به فصلی دیگر می رسیدم و حس می کردم که پرده های سخن عوض می شود و آموزشگاه های پند و حکمت تغییر می یابد.گاهی خودم را در جهانی می یافتم که روح بلند معانی، با زیور و عبارت تابناک آن را آباد ساخته است. این معانی بلند، دل ها و روان ها را روشن می سازد تا بدانها الهام رستگاری بخشد و از لغزش ها دورشان کند و به شاهراه فضیلت و کمال هدایتشان نماید. نیز گاهی احساس می کردم که عقل نورانی که هیچ شباهتی با اجسام ندارد، از عالم الوهیت جدا گشته و به روح یک انسان اتصال یافته و او را از لابه لای پرده های طبیعت بیرون آورده و تا سراپرده ملکوت اعلی بالا برده و به شهودگاه فروغ فروزنده آفرینش رسانیده است…”سخن ديگر دانشمندان در توصيف عظمت نهج البلاغه بسيار افزون است و در اين مختصر نمى گنجد…
گردآورنده سخنان امام در کتاب نهج البلاغه، سید رضی ادیب و دانشمند نامور شیعه (متولد٣٥٩) است كه از شخصيت هاى مشهور و تاثير گذار زمان خود بوده و علاوه بر مقام علمى منصب نقابت سادات خاندان ابوطالب و نظارت بر ديوان مظالم و سرپرستى حجاج را همچون پدر بزرگوارش از سوى سلاطين آل بويه داشته است.او شيوه خويش در گزينش سخنان بليغ و اديبانه امام را در مقدمه كتاب شرح داده و آن را در سه بخش گرد آورده است. بخش اول خطبه ها و سخنرانى هاى امام است كه تعداد ٢٤١خطبه را شامل مى شود و بخش دوم نامه هاى امام به ديگران است كه حاوى تعداد ٧٩ نامه است و بخش سوم كلمات قصار است كه شامل تعداد ٤٨٠ فقره از كلمات پندآميز و حكيمانه آن حضرت است.در اين گنجينه بسيار با ارزش در همه موضوعات اعتقادى ،سياسي،تربيتى ، اجتماعى و تاريخى،مطالب بلند ، ناب و حكيمانه اى وجود دارد كه شميم وحى از آن استشمام مى شود و طالبان هدايت و سعادت را بهترين راهنماست…
