گفت:خبر دادند،يكى از خويشان نزديك فوت است.در اين حال چه بايد كرد؟گفتم:هنگام كوچ از اين دنيا و در آستانه مرگ قرار گرفتن را زمان احتضار و خود شخص را محتضر گويند.چرا حضور؟ حضور در برابر ملائكه يا ائمه بويژه امير مومنان(ع) يا مومنانى كه براى همراهى و تشييع آمده اند١…”لحظه اى كه جان به گلوگاه رسد و شما در اين حال نظاره مى كنيد٢”.امام صادق (ع)فرمود: مؤمن در حال احتضار، جایگاه خود را در بهشت مشاهده میکند و میگوید مرا به دنیا بازگردانید تا به اهل دنیا از آنچه میبینم خبر دهم٣. در روايتى از على(ع)آمده که پیامبر اکرم امر كردند محتضر را به سمت قبله كنند و این کار را موجب توجه و اقبال ملائکه و خداوند به محتضر دانستند٤.(واجب است او را به پشت قرار داده و کف دو پا و صورت او را به سمت قبله قرار دهند به گونه ای که اگر محتضر در این حالت بنشیند، رو به قبله است)…
گفت:غير از اين چه بايد كرد؟گفتم:تلقين (القاء عباراتى به قصد متابعت و تكرار او) از امور مستحب است،حتى اگر قادر به سخن گفتن نباشد چون او کلام تلقین دهنده را میفهمد و آن را بر ذهن خود جاری میکند؛شامل شهادتين، اقرار به ائمه اثنی عشر و سایر اعتقادات حقه و برخى تهليل ها و تسبيح ها و خواندن سوره يس و صافات و احزاب و دعاى عديله نزد او… مدت احتضار، با خروج روح از بدن به پايان مى رسد و در اين هنگام بايد بدن او را آماده نمود چون بستن چشم ها و دهان و دراز كردن دستها و پاها و پوشاندن لباس و روشن كردن چراغ و اعلام خبر فوت به مومنين و تعجيل در غسل و كفن و دفن مگر در صورتی که مرگ او مشتبه شود که در این صورت یا به علامات موت مراجعه میشود و یا تا سه روز صبر میکنند.مكروه است تنها رها كردن،بسيار سخن گفتن و گريستن نزد او٥…
گفت:لحظه كوچ زيباست ؟ گفتم: برای اهل ایمان،زيباست و خوشايند زيرا از تنگنای تن و دنیا رها می گردند و به وسعت ابدیت متصل می شوند. هنگام مرگ، فرشتگان الهی به آنان تحیت و سلام می دهند و به نعمت های الهی و بهشت جاویدان بشارتشان می گويند. اما کافران و گناهکاران، سخت جان می دهند و صحنه های هولناکی در نظرشان پدید می آید و مرگشان، آغاز ورود به مرحله سختی و عذاب ها و فشارهاست. از این رو مرگ برای آنان ناخوشایند است.در روایات، برای لحظه كوچ مؤمنان و فاسقان، تشبیهاتی بیان شده است. رسول خدا (ص) فرمود: «شیعیانی که محبتشان به ما بیشتر باشد، لحظه مرگشان مثل آن است که کسی در تابستانی گرم، جرعه ای آب خنک بنوشد٦.»در بعضی روایات، لحظات جان دادن مؤمن، لذت بخش توصیف شده است؛ مثل بوییدن گل و ريحان بهشتى كه با اين استشمام ،همه تعلقات دنيا فراموششان مى شود و با رضايت،كوچ مى كنند. در حدیث معراج حضرت رسول (ص) هم آمده است: «هنگام مرگ مؤمن، فرشتگان بالای سر او می ایستند و جام هایی از کوثر و شراب بهشتی در دست دارند تا او جان دهد و او را بشارت می دهند به بهشت و رضای پروردگار٧ »…
گفت:بهترين سرمايه براى مومنان در اين حالت چيست؟گفتم :ولايت! اهل بیت (ع) و امیر مؤمنان (ع) هنگام مرگ مؤمن، بر بالین او حاضر می شوند و به او مژده می دهند. به تعبیر امام علی (ع) هر مؤمن پرهیزگاری که بمیرد، هنگام مرگ، مرا می بیند. شاعران نیز به این موهبت و لحظات خوش اشاره دارند که گفته اند:ای که گفتی «فَمَن یمُت یرَنی»/جان فدای کلام دل جویت! بنابراین ولایت اهل بیت، سکرات را آسان می کند، خصوصاً محبت امیرالمومنین علی(ع). اینکه می گوییم خصوصاً، چون امیرالمومنین مرز و ملاک حق و باطل است. شیعه و سنی از پیامبر(ص) نقل کرده اند که فرمود: یا علی حب تو داشتن ایمان است و بغض نسبت به تو داشتن کفر است. پیامبر اکرم(ص) فرمود: اگر کسی علی(ع) را دوست داشته باشد سکرات و سختی های مرگ برای او آسان می شود.اين حضورمقدس آل الله براى محتضر٨، بهترين شرايط براى كوچى زيبا به جوار رحمت الاهى است…
———
١.بحار الانوار، ج۶ ص۱۹۱
٢.سوره واقعه آیه۸۳
٣. بحار الانوار، ج۶ص۲۰۰
٤.وسائل الشیعه، ج۲ص۶۶۲
٥.رساله هاى توضيح المسائل
٦.بحار الانوار، ج٦ص١٦٢، .
٧.همان.ج٧٤ص٢٧
٨.فروع کافی کتاب الجنائز، طبع حیدری ج٣ص١٢٧و١٢٨