صبح جمعه اى قرارشان زيارت مزار شيخ صدوق(ره)در جنوب شهر تهران بود؛مرقد نورانى يكى از بزرگ ترين عالمان دين در يكى از آرامستان قديمى تهران كه به نام خود ايشان يعنى “ابن بابويه” مشهور است.بعد از زيارت ، در مصلاى كوچك بالاى مزار،در قفسه اى كوچك بعضى از تأليفات صدگانه آن مرحوم همچون كمال الدين، ثواب الاعمال، خصال، من لا يحضره الفقيه و… قرار داشت،هريك كتابى را برداشتند و مشغول مطالعه شدند. جواد، كه تازه به جمع آنها پيوسته بود،گفت:چرا زيارت اموات اينقدر مهم است؟سروش در حاليكه كتاب خصال در دستش بود گفت:بگذار تا روايتى از اين كتاب بخوانم:امير مومنان على عليه السلام فرمود : اموات خود را زيارت كنيد ؛ زيرا آنان از ديدار شما خوشحال مى شوند ؛ انسان بايد بعد از آن كه بر سر قبر پدر و مادر خود برايشان دعا كرد، حاجت خود را[از خدا] بخواهد١.يعنى زيارت اموات،علاوه بر آنكه موجب خوشحالى آنهاست،يكى از مكان هاى استجابت دعاست…
بعد از زيارت صدوق(ره) ،بيرون آمدند تا گشتى در اين آرامستان قديمى بزنند و براى درگذشتگان آنجا كه بعضاً مشاهيرى از رجال و علماى تهران هم بين آنها ديده مى شد،فاتحه اى بخوانند.همينطور كه قدم مى زدند و به بعضى از سنگ قبرها هم نظر مى كردندمسعود گفت:بد نيست چند روايت در همين زمينه را مرور كنيم كه من قبلاً فيش بردارى كرده ام و سپس از روى موبايل خويش خواند:امام صادق (ع) در پاسخ به داوود رقّى كه عرض كرد آيا زيارت قبر والدين و خويشاوندان و مومنين براى انسان سودى دارد؟ ـ فرمود : آرى ، همان طور كه اگر به يكى از شما هديه اى داده شود خوشحال مى گردد ،آن مرده نيز از كار شما خوشحال مى شود٢ . پيامبر(ص)نيز فرمود: كسى كه قبر پدر و مادر يا يكى از آندو را در هر جمعه يكبار زيارت كند خداوند او را مى بخشد و او را نيكوكار مى نويسد٣.با توجه به اینکه اموات دستشان از اعمال خیر کوتاه است؛ به احسان و دعاى فرزندان و خویشان و دوستان مؤمن خود، نیازمندند لذا دعا کردن براى اموات در نماز شب و بعد از نمازهاى فریضه و همچنین یاد آنها در مکان هاى زیارتى خوب است و براى پدر و مادر باید بیشتر دعا کرد و اعمال خیر براى آنان بجا آورد. عمده خیرات براى پدر و مادر، اداى قرض آنان و اداى حقوق خدا و خلق از جانب آنان است…
محمد كه دانشجوى حقوق سياسي بود گفت:روايت جالبى از امام مجتبى(ع)ديدم كه جالب بود زيرا از حقوق اموات در كنار حقوق زندگان و حقوق خدا سخن گفتند؛مردى از امام پرسيد: سياست چيست؟فـرمـود: «سیاست آن است که حقوق خداوند و حقوق زندگان و حقوق مردگان را رعایت کنی، اما حقوق خداوند بجاآوردنچیزی است که او خواسته و پرهیز از آنچه که او نهی کرده است؛ و اما حقوق زندگان آن است که وظیفه ات را در قبال برادرانت انجام دهی و از خدمت کردن به امّتت درنگ نورزی و برای ولیّ امر خالص گردانی آنچه را که او برای امّتش خالص گرداند، واگر از راه راست منحرف شد، صدایت را در مقابلش بلند کنی (ونصیحتش نمایی)، و اما حقوق مردگان آن است که نیکیهای آنان را یادآوری کنی و از عیوبشان چشم پوشی نمایی؛ چرا که آنان پروردگاری دارند که به حسابشان رسیدگی خواهد کرد٤»كه معلوم مى شود،مردگان هم حقوقى دارند كه بايد رعايت شود و آن علاوه بر زيارت،انجام وصيت،اداى قرض آنان و اداى حقوق خدا و خلق از جانب آنان به شمار است…
سعيد گفت:شنيدم يكى از بزرگانى كه در همين آرامستان دفن است وصيت كرده بود او را در اينجا و نزديك قبر صدوق(ع)دفن كنند و در علت آن گفته بود:مى دانم امام عصر ارواحنا فداه به اين مستحب يعنى زيارت اموات مومنين بويژه خدمتگزاران و مرزبانان دين و آئين چون صدوق رضوان الله عليه مداومت دارند و مى آيند؛مى خواهم آن دردانه وجود وقتى براى زيارت صدوق مى آيند،عنايتى نيز به اين حقير داشته باشند…اين نكته پر مغز حكايت از آن دارد كه اولاً بدانيم زيارت اموات،بسيار تأكيد شده ثانياً ولى الله الاعظم(ع)هم به آن عنايت و مداومت دارند و ثالثاً توجه كنيم خدمتگزار مولا باشيم تا چون صدوق ها،ما را متعلق به خودشان بدانند و عنايت ويژه اى حتى پس از مرگ هم بر ما داشته باشند چنانكه در طول حيات و هنگام جان سپردن نيز اين عنايت را به خدمتگزاران و مرزبانان داشته و دارند چون آنان را متعلق به خويش مى دانند و اولياء نعمت هرگز خادمان خويش را فراموش نمى نمايند…
——————-
١ . خصال١٠/٦١٨
٢.بحارالانوار١٠٢/٢٩٦/٦
٣.كنزالعمال ج١٦ص٤٦٨
٤.مجموعه ورام،ص٣٠١