بحث به “صراط” رسيد كه برداشت هاى متفاوتى از آن بود: از راه مستقيم در اين دنيا كه همه بايد به آن هدايت شوند تا پلى خاص در قيامت كه همه بايد از آن بگذرند.امير گفت:مثل اينكه سعيد در اين زمينه تحقيق كرده از او مى خواهم بگويد منظور از پل «صراط» چيست؟ آيا واقعاً چيزي است كه انسان از روي آن رد ميشود يا چيز ديگري است؟ سعيد گفت:ابتدا بگويم در قرآن براى “راه”،واژه هائى چون طريق،سبيل و صراط به كار رفته كه تفاوت هائى با هم دارند؛اما صراط به معناى راه اصلى است كه راه خداست(صِرَاطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيمًا١؛صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ٢؛ إِنَّ رَبِّي عَلَي صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ٣) و راه انبيا، صالحان، صديقين و شهدا و راه مؤمنان، يعني راه ايمني ، هدايت و راه «سويّ» و «مستقيم» است در مقابل راه ديگر كه راه طاغوت است و راه گمراهان و کساني که مورد غضب الهي واقع شده اند و راه مجرمان و مفسدان و جاهلان و خلاصه راه «جهنّم»( فَاهْدُوهُمْ إِلَي صِرَاطِ الْجَحِيمِ٤). بعد توصيه فرموده: اين است صراط مستقيم من، پس از آن پيروي كنيد و از راههاي ديگر كه شما را از راه وي پراكنده ميسازد پيروي مكنيد(وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُواْ السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَن سَبِيلِهِ٥)…
و ادامه داد:بنابراين،يك صراط،صراط خداست و پيامبر و امامان كه به بهشت منتهى مى شود و يك صراط هم صراط امامان کفر و ضلالت و طاغوت است كه به جحيم منتهى مى گردد. پس در دنيا هر کسي از هر امامي پيروي کرده است در قيامت نيز همراه او خواهد بود واز صراطي كه آن امام دعوت به پيمودن آن كرده است عبور خواهد كرد لذا صراط، راه معرفت خداوند است و دو صراط وجود دارد: صراطي در دنيا و صراطي در آخرت. اما صراط دنيا امامي است كه اطاعتش واجب است، هركس او را در دنيا بشناسد و از هدايت او پيروي كند، از صراطي كه پل دوزخ است، در آخرت، عبور كند و هر كس او را در دنيا نشناسد، قدم او بر صراط آخرت مي لغزد و در آتش دوزخ ميغلطد٦.اين است كه فرمود:”روزي كه هر گروهي را با پيشوايشان فرا ميخوانيم٧”؛ يعنى همان راهى كه با امامش در دنيا طى كرده،امروز هم با اوست.لذا در دنيا بايد از “صراط” گذشت تا در آخرت بتوان از آن گذر کرد…
امير:طبق اين بيان آيا مى توان گفت : انسان همواره روي پل صراط در حال گذر است و لحظه به لحظه در مرصاد و کمين گاه حق تعالي قرار دارد و عقايد و اخلاق و اعمال او در ديدگاه خدا وپيامبر و امام است و در دنيا بر هر طريقي که گذران عمر کرده است و در هر مکتب و مسلکي که طي مسير کرده است همان را در قيامت به صورت پلي مجسم مي بيند و بايد از آن گذر کند اگر از راه حق و حقيقت پيروي کرده است و به تمام وظائف خود عمل کرده است، گذشتن او از پل صراط به راحتي است و در نهايت به بهشت وارد خواهد شد و اگر پيروي از ائمه کفر و طاغيان زمان خود کرده است، سرانجام از اين پل مجسم در روز قيامت به جهنم سقوط خواهد کرد؟سعيد گفت:آرى همينطور است.صراط در آخرت نمونه و تجسم صراط مستقیم دنیاست که راه ولایت و پیروی از امير مومنان و ائمه اطهار عليهم السلام است. هر که از این صراط عدول کند و به سویی دیگر برود، قدم هایش بر روی صراط آخرت میلرزد و به جهنم سقوط مى كند. اين همان صراط مستقیم که در سوره حمد ذکر شده :صراط كسانى كه به آنان نعمت داده شده در مقابل صراط غضب شدگان و گمراهان…
سعيد ادامه داد: کلمه «صراط»، چهل و پنج بار در آیات مختلف قرآن تکرار شده و در تمام موارد آن به صورت مفرد آمده در سی و دو آیه نیز با صفت «مستقیم» توصیف شده است.بر اساس روایات معصومين عليهم السلام باور به صراط از اعتقادات اساسی است لذا در شهادات خود مى گوئيم :و أنّ الصراط حق و المرصاد حق٨…و سخن را با همان روايت اول به پايان مى برم:”صراط دو صراط است یک صراط در دنیا و یک صراط در آخرت، امّا صراط دنیا عبارت از امام مفترض الطاعه و پیشوائی که اطاعت او واجب است؛پس آن کس که در این دنیا او را شناخت و به هدایت او راه یافت و از او پیروی نمود از صراطی هم که در آخرت است و آن همان پلی است که بر روی دوزخ کشیده شده خواهد گذشت و آن کس که در این دنیا او را نشناخت بر آن صراط آخرت هم قدمش خواهد لغزید و در آتش دوزخ خواهد افتاد٩…
—————-
١.سوره انعام،آيه ١٢٦
٢.سوره ابراهيم،آيه ١
٣.سوره هود،آيه ٥٦
٤.سوره صافات،آيه ٢٢
٥.سوره انعام،آيه ١٥٣
٦.معانى الاخبار صدوق،ص ٢٨
٧.سوره اسراء،آيه ٧١
٨.مانند زیارت آل یس ،صفات الشیعه ص۵۱؛ بحار، ج۶۶، ص۹، ح۱۱
٩.معانی الأخبار، ص۳۲، باب معنی صراط