امير:هرگاه به شفاعت فكر كرده ام،اميدوارتر شده ام آيا شما هم همينطور هستيد؟ سروش: آرى، شفاعت هم موجب اميدوارى است و هم موجب تحكيم رابطه انسان با اولياى الاهى.شفاعت در آخرت يك امر مسلم قرآنى و روائى است بدين معنا كه در قيامت عده اى از كسانيكه گناهانى مرتكب شده اند اما پيوند ايمانى خود را با خدا و اولياى او قطع ننموده اند با وساطت اولياى الاهى،بخشيده و به اصطلاح شفاعت مى شوند و قبل از ورود به آتش و یا بعد از آن نجات مییابند.اين شفاعت هم در اختيار خداست و اگر ديگران هم شفاعت كنند به اذن و اجازه الاهى است:” بگو تمام شفاعت از آن خداست (زیرا) حاکمیت آسمانها در زمین از آن اوست١”؛”هیچ شفاعتی نزد او جزء به کسانی که اذن داده، سودی ندارد٢”؛”و آنها جز برای کسانی که خدا راضی (به شفاعت او) است، شفاعت نمیکنند٣”. بنابراين،موضوع شفاعت در قيامت قطعى است و در اختيار خداست كه يا مستقيم يا از طريق اوليائش در مورد بعضى افراد انجام شود…
امير: شفيعان چه كسانى هستند؟سروش: در رأس شفيعان،پيامبر اكرم(ص)قرار دارند كه مقام شفاعت به ايشان داده شده است:”پروردگارت تو را به مقام پسنديده اى برانگيزد”(عَسَى أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا٤)كه مفسران، مقام محمود را مقام شفاعت گفته اند٥.انبیاء، علماء و شهداء نيز سه گروهى هستند كه به فرموده حضرت علی علیه السلام داراى مقام شفاعت هستند و از خدای متعال طلب شفاعت میکنند و شفاعت شان پذیرفته میشود٦. فرشتگان نيز مقام شفاعت دارند كه به اذن و رضايت الاهى، شفاعت مى نمايند٧.اين شفيعان، واسطه رحمت و مغفرت خدا بین او و بنده گنهکارش مى شوند تا وی را از عذاب و وبال گناهش نجات دهند.البته بايد توجه داشت كسى كه مورد شفاعت واقع مى شود اگرچه گناهکار و دارای لغزش هایی باشد اما بايد از جهت ايمان و عقیدهاش مورد رضایت و خشنودی خدای متعال باشد٨ و عهد و پيمان خود را با خدا نبريده باشد٩…
امير: منكران شفاعت كيانند؟ سروش: در ميان مسلمين،تنها وهابيان هستند كه با شفاعت مشكل دارند و خود آنها نيز دچار تناقض شديد هستند.شفاعت يك موضوع قرآنى است و روايات فريقين نيز در اثبات شفاعت در حد تواتر است و ترديدى در آن نيست.حتى در پيشانى محراب مسجدالنبى(ص)در مدينه،اين روايت با خط خوش نوشته شده كه”شفاعتي لامتى من أهل الكبائر”( شفاعت من برای گناهکاران امتم خواهد بود که مرتکب گناهان كبيره شده باشند)١٠. شفاعت،هرگز معارضه اى با توحيد ندارد زيرا شافعين جز به اذن و رضايت خدا قادر به شفاعت نيستند. ضمن آنكه هر كسى را هم شفاعت نمى كنند بلكه كسانى را مشمول شفاعت قرار مى دهند كه به عهد الاهى وفادار بوده و تنها بر اثر غلبه هـوىٰ،دچار گناهانى شده اند.شفاعت موجب تجرّى بر گناه هم نيست زيرا شفاعت خواه در اين بيم و اميد است كار را به جائى نرساند كه دل شفيع را چنان به درد آورد كه از شفاعت او منصرف شود…
سروش در پايان گفت:از جمله شفيعان روز محشر،اهل بيت پيامبر بويژه حضرت فاطمه(س) هستند. جابر بن عبدالله از پيامبر نقل مى كند كه فرمود:هنگامی که روز قیامت فرا می رسد، دخترم فاطمه سوار بر ناقه ای از ناقه های بهشتی ( با تشريفات ويژه اى همراه با هزاران فرشته )وارد عرصه محشر می شود که مهار آن ناقه در دست جبريل است كه با صدای بلند ندا می کند: “نظرها به پایین افکنید این فاطمه(س) دختر محمد(ص) است که عبور می کند.” در آن هنگام حتی انبیا و صدیقین و شهدا، همگی از ادب دیده فرو می گیرند تا این که فاطمه عبور می کند و در مقابل عرش پروردگارش قرار می گیرد، آن گاه از جانب خداوند عزوجل ندا می شود ای محبوبه ی من، ای دختر حبیب من، بخواه از من، آن چه می خواهی تا عطایت کنم، شفاعت کن هر که را مایلی تا قبول کنم. در جواب حضرت می فرماید: ای خدای من، ای مولای من، دریاب ذریه ی مرا، شیعیان مرا، پیروان مرا، دوستان مرا، دوستان ذریه ی مرا( و آنها را مورد عفو قرار ده)، بار دیگر از جانب حق خطاب می رسد، کجا هستند ذریه ی فاطمه و پیروان او، کجایند دوستدارانش و دوستداران ذریه ی او؟ در آن هنگام جماعتی به پیش می آیند و فرشتگان رحمت آنان را از هرسوی در میان می گیرند و فاطمه(س) در حالی که پیشگام آنهاست؛ همگی را همراه خود به بهشت وارد می کند…
———
١.سوره زمر،آيه ٤٤
٢.سوره سبأ،آيه ٢٣
٣.سوره انبياء،آيه ٢٨
٤.سوره إسراء،آيه ٧٩
٥.نورالثقلين ج ٣ص٢٠٨،مجمع البيان ج٦ص٦٧١
٦. المیزان، ج 15، ص 411
٧.سوره نجم،آيه ٢٦
٨.سوره انبياء،آيه ٢٨
٩.سوره مريم،آيه ٨٧
١٠.مسند احمدج٣ص٢٣٠؛مسند ابوداوود رقم ٤٧٣٩؛مسند ترمذى رقم٢٤٣٧؛مستدرك حاكم ج١ص٩
١١.بحارالانوار، ج ٤٣ ص٢١٩و٢٢٠؛امالى صدوق،ص٢٥