-دوستان من! در بررسي جلوه هاي مختلف حسابرسى در قيامت ،به دو اصطلاح بر مى خوريم: تكفير سيئات و تبديل سيئات به حسنات. خواهش دارم بحث نشست امروز را اين موضوعات قرار دهيم.جواد به دنبال اين سخن امير،گفت: يكى از جلوه هاي رحمانيت خداوند متعال همين مسأله تكفير يعنى پوشاندن و محو كردن گناهان انسانهاست.در چندين موضع از قرآن فرموده اگر اين كارها را انجام دهيد ما گناهان شما را مى پوشانيم و مى بخشيم.بلكه مهربانى و رحمانيت خود را يك مرحله بالاتر برده و مى فرمايد نه تنها گناهانتان را محو مى كنيم بلكه آنها را تبديل به حسنات مى نمائيم.اجازه بدهيد بعضى آيات مربوط به اين موضوع را بخوانم اول در مورد تكفير سيئات:”کسى که ایمان به خداوند آورد و کار شایسته اى انجام دهد کارهاى بدش را مى پوشاند(محو مى كند)”(مَنْ یُؤْمِنْ بِاللّهِ وَ یَعْمَلْ صالِحاً یُکَفِّرْ عَنْهُ سَیِّئاتِهِ١) و دوم در مورد تبديل سيئات به حسنات:”آنكه توبه كند و ايمان آورد و كار شايسته انجام دهد،خداوند بديهاى او را به خوبى ها تبديل نمايد و خدا آمرزنده مهربان است(مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحًا فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللّهُ غَفُورًا رَحیمًا٢)…
صالح هم كه به جمع پيوسته بود گفت: آيا مى توان گفت: طبق اين دو آيه كه جواد قرائت نمود توبه،ايمان و عمل صالح هم گناهان را محو مى كند هم به جاى آنها اعمال نيك را به پرونده هركس مى افزايد؟ جواد گفت: بله، پس از اینکه انسان مرتکب خطا و گناه شد خداوند راهی به عنوان توبه در پیش پای او قرار داده که به وسیلۀ آن بتواند آثار گناه و خطاى خود را پاک کند.در قرآن حدود ۱۴ آیه در مورد تکفیر و محو گناه آمده است.مكانيزم ديگر بعد از توبه،انجام اعمال صالح است كه موجب محو گناهان مى شود:” و نماز را در دو طرف روز و اوايل شب بپادار، همانا كارهاى نيكو (همچون نماز)، بدىها را محو مى كند”(أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ٣).يعنى اقامه نماز در اوقات خاص و به ترتيبى كه در آيه شريفه آمده، از جمله حسناتى است كه موجب پاك شدن سيئات انسان مى شود…
امير گفت:ديگر چه عواملى موجب محو سيئات و تبديل آنها به حسنات مى شود؟جواد پاسخ داد: چنانكه ملاحظه كرديد كلمه “عمل صالح” عام است و شامل انجام همه اوامر الاهى است.البته بطور خاص بر بعضى اعمال مثل نماز در آيه فوق الذكر تاكيد شده است.عامل بعدى را قرآن، “تقوىٰ” معرفى مى نمايد كه در آيات چندى به آن اشاره شده است از جمله: “و هرکه تقوىٰ پيشه نمايد، (خداوند) گناهانش را مى پوشاند و پاداشش را بزرگ مىگرداند(وَ مَن یَتِّق اللّهَ یُکفِّر عَنهُ سَیّئاتِهِ و یُعظِم لَهُ أَجرا٤)يعنى تقوى هم گناهان را محو مى كند و هم پاداش عظيمى را نصيب مى كند.عامل ديگر،صدقه دادن پنهانى است:”اگر صدقات را آشكارا بدهيد، پس آن كار خوبى است؛ ولى اگر آنها را مخفى ساخته وبه نيازمندان بدهيد، پس اين براى شما بهتر است وقسمتى از گناهان شما را مى زدايد و خداوند به آنچه انجام مى دهيد آگاه است”(إِن تُبدُوا الصَّدقتِ فَنِعِمّا هِىَ و إِن تُخفوها و تُؤتُوهَا الفُقراءَ فَهوَ خَیرٌ لَکُم و یُکفِّر عَنکُم مِن سَیِّئاتِکُم٥). اين موضوع،جايگاه ويژه صدقات پنهانى را مى رساند زيرا بخاطر پنهانى بودن،مستمندان و نيازمندان شرمنده نمى شوند…
امير دوست داشت باز هم عوامل تبديل سيئات به حسنات در پرونده آدمى را بداند،جواد گفت:يكى ديگر از عوامل پرداخت كفّارات است.در آیات قرآن و روایات معصومین در بسیاری از موارد برای گناهان، کفاره تعیین شده؛ مانند عفو از حق قصاص که کفاره گناهان ولىِّ مقتول است( فَمَن تَصدَّقَ بِه فَهوَ کَفّارةٌ لَه٦) همچنین کفاره خوردن روزه و یا شکستن قسم كه براى هريك کفاره اى تعیین شده كه انجام هر یک ، موجب بخشش گناهان میشود٧. سخن را در اين موضوع با يك حديث زيبا و تأثير گذار كه نشانه مهربانى فوق العاده الاهى است به پايان مى بريم:امام صادق علیه السلام فرمود: هرگاه توبه انسان،کاملا خالص باشد، خداوند آن چنان آثار گناه را می پوشاند كه حتی فرشتگانی را که مامور ثبت اعمال او هستند به فراموشی وا می دارد و به اعضاء پیکر او که مامور گواهی بر اعمال وی در قیامت هستند دستور می دهد که گناهان او را، مستور دارند، و به زمین که گناه بر آن کرده و گواه بر عمل او در قیامت است نیز فرمان می دهد که آن را کتمان کند به گونه ای که روز قیامت هنگامی که در صحنه رستاخیز حضور می یابد، هیچ کس و هیچ چیز برضد او گواهی نخواهد داد٨…
——————-
١.سوره تغابن،آيه٩
٢.سوره فرقان،آيه٧٠
٣.سوره هود،آيه ١١٤
٤.سوره طلاق،آيه ٥؛آل عمران/١٩٣؛فتح/٥؛زمر/٣٥
٥.سوره بقره،آيه٢٧١
٦.سوره مائده ،آيه ٤٥
٧.همان،آيه ٨٩
٨.اصول کافی،ج ۲، ص ۴۳۰ (باب التوبه، حدیث١)